پایان ۴۰ سال انتظار برای «بردک‌سیاه»
آبان ۲۲, ۱۳۹۷
روز ملی کیش
آبان ۲۲, ۱۳۹۷
نمایش همه

گشت و گذار در کوچه باغ‌های صد بیشه اصفهان

کوچه باغ‌ها پرده‌ای دیگر از نمایش باغ ایرانی است و ناژوان و ماربین نمودی دیگر از باغشهر اصفهان
مهرناز شهباز

دل به دیدار کدام منظر از باغشهر اصفهان دارید؟! از باغشهر اصفهان کدام نمودش را دیده‌اید؟! کوچه باغ‌های ناژوان و ماربین  شما را تا کجاها به دنبال  خود برده؟! هم‌پای مادی‌ها و کوچه باغ‌ها تا کجاها رفته‌اید؟! همه‌اینها اگر و یا هیچ کدام، دیدار پیوند مادی و کوچه باغ‌های اصفهان را گوشه‌ای از خاطرتان بگنجانید و برایش فرصتی بگذارید.

کوچه باغ‌ها پرده‌ای دیگر از نمایش باغ ایرانی است و ناژوان و ماربین نمودی دیگر از باغشهر اصفهان؛ اما نه از خلال کاخ باغ‌هایی که هستند و یا نیست شده‌اند بلکه از گذر کوچه باغ‌هایی که جلوه‌ای دیگر از اصفهان به نمایش می‌گذارند؛ مادی‌ها و  باغ‌ها، برج‌های کبوتر، بستر زاینده رود و در کنار همه ‌اینها جلوگاه  بی‌بدیل کوه آتشگاه.

اینجا هم تابستانش دیدنی‌ست و هم پاییزش؛ خصوصا حالا که بیشه و باغ‌ها به هزار رنگ درآمده و «بِه»های بی‌نظیرشان درشت و رسیده و از بالای چینه باغ‌ها آویزان شده.

باغ‌های صد بیشه‌ی ماربین در اصفهان شهره‌اند. ماربین از زاینده‌رود و مادی‌هایی که از آن انشعاب یافته سیراب می‌شود و همین جا بیشه ناژوان، ریه تنفسی شهر قرار دارد. بی شک یکی از بی‌بدیل‌ترین مناظر اصفهان، کوچه باغ‌های این شهر است و نمونه بارز آن کوچه باغ‌های ناژوان. دیوار‌های گلی باغ‌ها از دو سو و اطراف مادی‌هایی که باغات و آبادی‌ها را سیراب می‌کنند سربرآورده‌اند؛ شاخه‌های درختان از بالای دیوارها رو به کوچه سرخم کرده‌اند و  در سایه سار آنها کوچه‌ها تا آنجا که چشم کار می‌کند امتداد پیدا می‌کنند.

بستر زاینده رود در دل ناژوان است و باغات از برکت نعمت زاینده رود شیرین‌ترین و لذیذ‌ترین « بِه» ایران را می‌پروراند. «بِه» اصفهان از همین جا شهره شده و هیچ کجای ایران این میوه را نمی‌توانید به شیرینی و درشتی‌ای  که در اصفهان  است بیابید. اصفهانی‌ها یکی از لذیذترین خورش‌هایشان را از همین بِه‌های فربه و آبدار می‌پزند. خورشی شیرین به نام «خورش بِه» که قطعا یکی از خورش‌های شاهانه‌ایرانی است و با گوشت برّه و آلو طبخ می‌شود. اما این تنها میوه باغات ناژوان نیست که آوازه‌اش در سراسر ایران پیچیده بلکه  گلابیِ شاه میوه، زردآلوی شکرپاره و شلیل شبرنگ به همراه سیب گلاب و سیب آزایش ماربین از گذشته‌های خیلی دور از بهترین میوه‌های این باغات بوده‌اند.

شهراصفهان و آبادی‌های اطراف آن که در پایین دست زاینده رود قرار دارند به سه بلوک آبخور تقسیم می‌شوند؛ بلوک «جی» در شمال زاینده رود، بلوک «برزرود جی» در جنوب زاینده رود و دیگری همین بلوک ماربین است که بسیاری از باغات میوه اصفهان را در دل خود جای داده و در شمال غربی زاینده رود قرار دارد. هر کدام از بلوک‌ها سهم خودشان را برای آبادی‌ها، باغات و مزارع از زاینده رود دارند و بلوک ماربین چهار سهم از کل زاینده رود دارد که‌این سهم به بیست و نه سهم مادی‌هایی که در آن جریان دارند تقسیم می‌شود و از این طریق که شیوه‌ای کهن برای تقسیم بندی آب زاینده رود است باغ‌ها و آبادی‌های ماربین سیراب می‌شوند. مادی «ناجوان» و مادی «شاه کبیر» از مادی‌های معروف این بلوک است. مادی شاه یا «جوب شاه» که در ابتدا از زاینده رود سهمی نداشته متعلق به کاخ‌ها و باغات دولتخانه صفوی بوده و مادی ناجوان مختص بیشه ناژوان است.

در دوران صفوی چهارباغ‌های امرای صفویه در دوسوی خیابان چهارباغ از باغ بلبل، باغ تخت و باغ چهلستون گرفته تا باغ تالار طویله و باغ‌هایی که دو سوی خیابان را فراگرافته بودند از  مادی جوب شاه و همین طور مادی «فرشادی» سهم می‌گرفتند و اینها همه در نیمه شمالی  خیابان چهارباغ معروف به چهارباغ عباسی قرار داشتند و نیمه جنوبی چهارباغ موسوم به چهارباغ بالا از مادی «جوب سیاه» سیراب می‌شد.

مادی ناجوان و سرمنشا مادی‌های دیگر در بیشه ناژوان یا ناژنون خط تشکیل کوچه باغ‌های این باغ صد بیشه است چرا که آبیاری باغ، تعیین کننده محل قرار گیری آن است و بدین ترتیب اگر در مسیر مادی راه بپیمایید کوچه باغ‌هایی را می‌بینید که از دو سوی مادی، دیوارهایشان برافراشته شده. یک روایت  بومی و قدیمی حکایت از این دارد که چون مادی‌ها دست ساز بوده‌اند، خاکی که از بستر مادی تخلیه می‌شده در دو سوی مادی دیوارهای گلی را پدید آورده که به مرور زمان در آفتاب پخته شده و حصار باغ‌های میوه را تشکیل داده اما این روایت آن‌چنان که در مورد باغ‌های ایرانی چه باغ میوه و چه باغ تفریحی گفته می‌شود و آن ویژگی بارز باغ‌های ایرانی در محصور بودن آنهاست، کمتر صدق می‌کند.

اما در ناژوان سرمنشا مادی مهم دیگری به نام مادی فرشادی قرار دارد که در جوار و از زیر دست مادی ناجوان می‌گذرد و می‌رود تا با گذر از خیابان چهارباغ و با عبور از  میان مدرسه‌ی چهارباغ و هتل عباسی راهش را به سوی شرق اصفهان بپیماید و دست به دست مادی‌های دیگر چون «نیاصرم»،«فدن» و «تیران» باغات، مزارع و آبادی‌های دیگر بلوک جی را سیراب کنند. دو مادی فدن و تیران نیز در ناژوان از زاینده رود منشعب می‌شوند و باز روبه سوی بلوک جی می‌گذارند.

باغ‌ها و کوچه باغ‌های ناژوان و ماربین در مسیر پیچ و خم مادی‌ها و نهرهای روانی که از زاینده رود تغذیه می‌شوند شکل گرفته و این باغات به همراه زاینده رود از جاذبه‌های بی نظیر اصفهان‌اند. بلوک ماربین از همین جهت که باغ‌های ناژوان و نصرآباد را دربرگرفته به باغ‌های «صد بیشه» شهره است و این باغ‌ها و کوچه باغ‌هایش با برج‌های کبوترخانه که کود مورد نیاز باغ‌ها را فراهم می‌کنند در کنار یکدیگر چشم انداز بی‌نظیری را می‌سازند که فقط در اصفهان می‌توان به تماشای آن نشست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *