چرا با ساخت جاده برای فرودگاه مسجدسلیمان آثار تاریخی را ویران می‌کنید؟
آذر ۳۰, ۱۴۰۰
خوزستان در بیم‌وامید مدیریت جدید میراث‌فرهنگی
آذر ۳۰, ۱۴۰۰
نمایش همه

ضربه کلنگ حفاران غیرمجاز بر پیکر مهرکده باستانی 

در آستانه شب چله ایرانیان اتفاق افتاد

 

فاطمه علی اصغر

این روزها که ایرانیان در حال جشن گرفتن شب چله هستند، نشانه‌های این آیین یک به یک دارد در سراسر ایران از بین می‌رود. آخرین شنیده‌های مردم محلی حاکی از آن است که چندی پیش در برازجان حفاران غیرمجاز، بیش‌تر بخش‌های یک مهرکده باستانی را از زیر خاک بیرون کشیدند، از آن‌جایی‌که آن‌ها حفار غیرمجاز بودند، بسیاری از قسمت‌های پیکر این مهرکده را با خاک یکسان کردند. مسئله این‌جاست تا امروز که شب یلدا فرا رسیده، اقدامی از سوی مسئولان میراث‌فرهنگی برازجان برای صیانت از این مهرکده انجام نشده است.

 این در حالی است که پیش‌تر وقتی مهرکده محمدآباد از زیر خاک بیرون آمد، اسماعیل یغمایی، باستان‌شناس کاشف آن هشدار داده بود که احتمال وجود مهرکده‌های دیگر در برازجان وجود دارد و این محوطه باید کاوش علمی و همچنین تعیین حریم شوند اما این خواسته هرگز مورد توجه دست‌اندرکاران وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و همچنین پژوهشگاه میراث‌فرهنگی قرار نگرفت.

اسماعیل یغمایی، باستان‌شناس که نزدیک ده سال پیش به کاوش در محوطه گسترده محمدآباد پرداخته‏ است، می‌گوید: «در این گستره جز آتشکده و مهرکده محمدآباد و مهرکده گوسعیدی چندین مهرکده و نشانه‌های بسیار آثار باستانی وجود دارد. با کاوش مهرکده محمدآباد و گوسعیدی قاچاقچیان مثل هربار به آن‌جا هجوم آورده و هر جا نشانی از آثار بود را زیر رو و نابود کردند. این ویرانی بر می‌گردد به آغاز انقلاب و نابودی یکسره کاخ سنگ سیاه توسط فردی به نام آتشی که تا امروز پیامد آن دامن سرتاسر محوطه را گرفته است.»

مهر کده ی گو سعیدی در نخستین روز کاوش که این نیز یک سره نابود گردید

او بر این باور است: «این تخریب‌های فرهنگی برمی‌گردد به عملکرد بسیار ضعیف مدیران میراث‌فرهنگی بوشهر از سال‌های پیش تا امروز. این روسا هیچ‌گاه به اندیشه حفظ و نگهداری آثار باستانی ارزشمند محوطه‌های این گستره نپرداختند. مهرکده محمدآباد بلافاصله پس از ترک گروه باستان‌شناسان نابود شد. ترمیم دوباره آن نیز از بین رفت و اینگونه است وضعیت همه آثار این منطقه. چه کسانی باید جلوگیر این ویرانی‌ها باشند؟ میراث‌فرهنگی بوشهر؟ اداره اطلاعات و ضداطلاعات؟ شهربانی؟ استانداری؟ چه ارگانی؟ یعنی این بزرگواران از پس چهار پنج نفر قاچاقچی برنمی‌آیند؟ یا چشم روی هم گذاشتند؟ این را دیگر نمی‌دانم ولی این را می‌دانم که از اداره میراث برازجان تا محوطه محمدآباد تنها ۱۰ کیلومتر است. موتورسیکلت‌های ماموران‌ حفاظت و ماشین‌های اداره تنها کارشان بردن همسران و بچه‌های مدیران به گردش و گذراندن اموراتشان است و بس.»

میترا یا مهر که در باور ایرانیان باستان مبارز پیمان‌شکنان و دروغ‌گویان بوده امروز نیایشگاهش اینگونه ویران می‌شود. طبیعی است وقتی دروغ چون ویروسی همه را یک به یک مبتلا کرده شاید دیگر گریزی از این دست ویرانی‌ها نیست.

کارشناسان بر این باورند، اگر هر تکه‌ از بناها و محوطه‌های ما از بین برود، دیگر در جهان عاجزیم که قدمت،  اصالت فرهنگ و اسطوره‌های خودمان با دلیل و مدرک در جهان ثبت کنیم، این مشابه همان اتفاقی است که در جیرفت، در ارجان، در جوبجی و در بی‌نهایت محوطه‌تاریخی و باستانی ایران در حال رخ دادن است.  اگر این شیوه برخورد با آثار تاریخی و محوطه‌های باستانی ادامه پیدا کند، تا چند سال دیگر آخرین نشانه‌های حقانیت هویت، تاریخ و فرهنگ خود را از دست می‌دهیم.

این‌که از یک سو تلاش می‌کنیم آثارمان را به ثبت جهانی برسانیم وآن را امیدبخش و افتخارآمیز برای ایرانیان می‌دانیم و به آن‌ می‌بالیم با آن‌چه اتفاق می‌افتد، یعنی محوطه‌های باستانی و تاریخی خود را رها کرده‌ایم تا حفاران غیرمجاز هر کاری دلشان بخواهد با این آثار انجام دهند، نوعی نقض غرض است. ما گزیده انتخاب می‌کنیم اما توانایی این را نداریم که محوطه‌های تاریخی‌مان را جهانی کنیم چون امکان دفاع از آن‌ها نداریم. یکی از مهمترین شاخص‌های یونسکو برای جهانی کردن آثار حفظ حریم و حفاظت از یک اثر تاریخی است بنابراین مسئولان بسنده می‌کنند به آثاری که حتما این شاخص را داشته باشند اما سوال مهم این‌جاست چه آثاری این شاخص را دارند؟

حالا در آخرین روزهایی که آخرین شب سال را تجربه می‌کنیم، بیش از پیش باید نگران حفظ یکی از فلسفی‌ترین و عمیق‌ترین آیین‌های ایرانی باشیم. آیینی‌ که با احترام به طبیعت نبض جریان زندگی را در اسطوره آفرینش روشنایی بیان می‌کند و نظاره‌گران خاموش از بین رفتن دلایل و ریشه‌های شکل‌گیری این آیین هستیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *