مصوبات مربوط به ثبت شهر اهواز به عنوان «اهواز شهر ملی مینای صبی» با جدیت پیگیری شود
آذر ۲۶, ۱۴۰۰
چرا با ساخت جاده برای فرودگاه مسجدسلیمان آثار تاریخی را ویران می‌کنید؟
آذر ۲۶, ۱۴۰۰
نمایش همه

همدان حرفی برای زدن ندارد

اگر نخستین خانه مدرن ایران در همدان را هم تخریب کنند!

سمیه ایمانیان – با وجود درخواست‌های مکرر برای حفظ «نخستین خانه مدرن ایران» در همدان؛ مالک خانه در اقدامی ناگهانی، شروع به تخریب این بنا در فضاهای داخلی آن کرد. هر چند شهرداری جلوی کار را گرفت، ولی باید در نظر داشت که این اتفاق، هشداری نگران‌کننده برای احتمال تخریب کامل بنا در روزهای آینده است.

بعد از هشدارها و اخطارهایی که دست‌کم از یک ماه قبل، از احتمالِ تخریب خانه «اقبالیان» که از قضا پروندۀ ثبتی آن نیز در دست تهیه است، می‌گویند؛ نخست مصطفی پورعلی، مدیر کل دفتر ثبت آثار تاریخی در نامه‌ای خطاب به مدیر کل میراث فرهنگی همدان؛ بر ضرورت حفظ این خانۀ تاریخی که آن را «حوائجی» نیز می‌نامند، تاکید کرد.

بعد از این نامه و خبرهای درِ گوشی از احتمالِ تخریب این خانه، پرویز پرستویی و امیرشهاب رضویان، بازیگر و کارگردان همدانی، نامه‌ای جداگانه به مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی نوشتند و از «پورعلی» خواستند تا «از تخریب خانه اقبالیان به واسطه معیارهای ارزشمندی که به تنهایی نام چندین هنرمند داخلی و بین‌المللی را در این شهر زنده نگه داشته، جلوگیری کند و مسئولان استانی را مکلف کند تا بناهای ارزشمند معاصر همدان را شناسایی و ثبت کنند». این نامۀ سرگشاده را بیش از ۱۰۰ هنرمند همدانی دیگر امضا کردند، حتی نکتۀ مهم مخالفت تعداد زیادی از معماران همدانی با تخریب این بناست.

با این اوصاف، مالک خانه که گفته می‌شود تعدادی از پزشکان جراحی زیبایی آن را از مالک قبلی یعنی «حوائجی» خریده‌اند، دو شب قبل قصد تخریب خانه را طبق روال تخریب‌های این روزها کرده بودند؛ یعنی قصد کردند نخست شاکله اصلی بنا را در فضای داخلی تخریب کنند تا راه را با هر نوع مخالفتی با تخریب کامل بنا ببندند که مدیر تخلفات شهری همدان جلوی تخریب را گرفت و به مالک خانه اخطار داد.

با انتشار این خبر حتی مدیر کل دفتر ثبت در نامه‌ای دیگر برای نجات این خانۀ ارزشمند، ‌ضرب‌الاجلی برای ثبتِ آن تعیین کرد تا هر چه زودتر پرونده ثبتی بنا به اداره کل ثبت آثار تاریخی وزارتخانه میراث فرهنگی ارسال شود.

از سوی دیگر رفت و آمد محمدحسن طالبیان، معاون سابق میراث فرهنگی وزارتخانه به همدان، برای ثبت «منظر شهری همدان از مادها تا معاصر» در یونسکو را می‌توان نکته مثبت ماجرا دانست که باید از بناهای تاریخی این شهر مادی حفاظت کرد، حتی در قالب تک لکه تاریخی.

اما وجه منفی این ماجرا، بدتر فاجعه بارتر است؛ اگر چنین خانه‌ای که در عرصۀ این منظر مادی تا معاصر قرار دارد، تخریب شود، قطعا به ثبت جهانی این محطه در شهر آسیب وارد می‌کند؛ آن‌هم در شرایطی که حفظ این تک بناها به ثبت جهانی این منظر کمک می‌کند.

در این میان اگر متولیان وزارتخانه میراث فرهنگی و مسئولان شهری همدان به بندهای نامۀ پرستویی و رضویان توجه کنند که نوشته بودند؛ «این خانه بر اساس، معیارهای ۸ ، ۱۰ و ۱۲  ثبت آثار تاریخی و فرهنگی سازمان میراث فرهنگی مصوب ۱۳۰۹ و تبصره ۲ قانون مدیریت خدمات باستان‌شناسی مصوب ۱۳۲۳ مجلس قابلیت ثبت دارد. (معیار ۸ اشاره به تحولات شاخص و ارزشمند معماری در دوره معاصر، معیار ۱۰ اشاره به ساخته شدن بنا توسط معماران شهیر و معیار شماره ۱۲ که اشاره به نمونه‌های بی‌نظیر یا کم‌نظیر باقی‌مانده از یک سبک یا دوره تاریخ معماری در یک منطقه دارد.)»

حتی درخواست‌های آن ها که «وزارت میراث فرهنگی به صورت اضطراری اقدام به ثبت این اثر بی‌بدیل کند»، «از نظر امضاکنندگان این نامه، هر فرد، مهندس، سازمان و اداره‌ای که در فرآیند تخریب و طراحی این بنا همکاری و مشارکت کنند، شریک این اقدام ضدفرهنگی هستند و باید از هر عملی تخریب‌گرانه‌ای جلوگیری کرد»، «شهرداری، شورای شهر و اداره میراث فرهنگی تا تعیین تکلیف این اثر اجازه هیچ‌گونه دخل و تصرف اعم از تخریب، بازسازی، خاکبرداری و ساخت و ساز بنای جدید را صادر نکنند»، «مسئولان استانی و شهری در عین حال حقوق مالکانه مالک یا مالکان را در نظر بگیرند و با ارائه مشوق‌های لازم و اجازه کاربری مناسب مالکان را ترغیب به حفظ بناها و آثار کنند» و «از شما به عنوان مسئول مافوق درخواست داریم، مسئولان استانی را مکلف کنید تا بناهای ارزشمند معاصر را شناسایی و ثبت کنند» نه تنها می‌توان این خانه را حفظ کرد که راه برای حفظ دیگر بناهای باقی مانده در شهر همدان نیز هموار می‌شود.

می توان ارزش این خانه تاریخی را بیش از گذشته آن‌جا نشان داد که وقتی هنوز خانه‌ها درقالب معماری‌هایی مانند گودال باغچه و با حوض و حیاط‌های بزرگ ساخته می‌شدند؛ معماری این خانه، روند معماری در همدان را تغییر داد. خانه‌ای که حالا یکی از باارزش‌ترین خانه‌های دوره مدرن در شهر همدان محسوب می‌شود که «محمود نیامی» – شاگرد هوشنگ سیحون – آن را همگام با جریان روز حاکم بر معماری جهان طراحی کرد، اصلا به همین دلیل یک اثر پیش‌رو در سطح جهانی به شمار می‌رود.

حتی پژوهشگران و معماران این خانه را برگرفته از سبک «دِستیل» می‌دانند که در سال ۱۹۱۷ توسط «تئووان دوسبرگ» متأثر از آثار «پیت موندریان» و نقاشان دیگر بوجود آمد. نخستین معماری که تجربه موندریان را در معماری مجسم کرد «ریتولد» بود که در اوترخت هلند به سال ۱۹۲۴ خانه‌ای را به نام «شرودر» طراحی کرد که نقطه اوج معماری دستیل و از نخستین نمونه‌های معماری مدرن است.

خانه اقبالیان یا حوائجی در خیابان جهان‌نما، نبش کوچه قبادِ امروزی؛ ترکیباتی بسیار متأثر از سبک دستیل دارد، رنگ‌های آبی و سفید، ما را یاد نقاشی‌های موندریان و ترکیب متریال‌ها، ما را یاد خانه شرودر می‌اندازد. نیامی همچنین از سنگ‌های روستای دیویجین در این خانه استفاده کرده که بومی همدان است و به نوعی این سبک را بومی‌سازی کرده است و در استان همدان نمونه دیگری ندارد، لذا این بنا یک اثر معماری پیش‌رو در سطح جهانی محسوب می‌شود. اهمیت این سبک از این جهت مهم است که بخش اعظم معماری امروز جهان در ویلاسازی متأثر از این سبک است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *