چرا باید فیلم بوتاکس را ببینیم؟
شهریور ۱۱, ۱۴۰۰
چه باید کرد؟
شهریور ۱۴, ۱۴۰۰

نامه به عزت‌الله ضرغامی وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی

مجتبی گهستونی، فعال حوزه میراث‌فرهنگی خوزستان، عضو شورای هماهنگی میراث فرهنگی صنایع دستی گردشگری

 

جناب آقای عزت‌الله‌ ضرغامی رسیدن به خیر.

شما را در کسوت سیاسیونی می‌شناسیم که از قضا در حوزه‌های فرهنگی هم مدیریت کرده‌اید. نمی‌گویم هنرمند هستید چون به پدیدآورنده آثار هنری معروف نیستید که اگر هستید این مهم مغفول مانده است. شخصا شما را انسانی منفی نمی‌دانم و فقط با روش‌ و نحله فکری‌تان در حوزه سیاسی موافق نیستم. کوشش‌های شما را در برخی حوزه‌های مدیریت فرهنگی به یاد دارم، اما خوب می‌دانید که هر حوزه‌ای پیچیدگی‌ها و سازوکارهای خودش را دارد.

اما به عنوان روزنامه‌نگار و فعال در حوزه میراث‌فرهنگی و گردشگری در دو دهه اخیر حضور سکاندارانی را برای مدیریت در سه حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری، صنایع‌دستی شاهد بوده‌ایم که هر کدام با وجود کوشش‌هایی که داشته‌اند، این عرصه برایشان صحنه آزمون و خطایی بیش نبود.

شما در زمانه‌ای وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری، صنایع‌دستی می‌شوید که بدون توجه به موارد استثنا به گواه مردم و همه کارشناسان، شرایط محوطه‌ها و بناهای تاریخی، برخی موزه‌ها و برخی اشیا اصلا حال خوشی ندارند و گردشگری و صنایع‌دستی هم دست کمی از میراث‌فرهنگی ندارند.

از شما که تجربه مدیریتی پُروپیمانی دارید انتظار می‌رود که به عظمت و اهمیت وزارتخانه‌ای که وزیرش هستید باور داشته باشید و در نخستین سال تبدیل سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری، صنایع‌دستی به وزارتخانه با بررسی تمام نکات و زوایا به شناخت کافی دست پیدا کنید.

آقای عزت‌الله ضرغامی برنامه‌های پیشنهادی‌تان را با دقت برای تصدی وزارتخانه مربوطه دیدم و خواندم، گفتارهای شما را هم در صحن مجلس شنیدم و دیدم. بخش‌های مختلف آن در هر سه حوزه قابل نقد بود، اما در این مجال به ذکر برخی نقاط می‌پردازم.

قطعا شما هم مثل هر مدیر با تجربه‌ای دلتان می‌خواهد در دوره تصدی‌گری و مدیریت خود موفق و نام نیکی برجای بگذارید. فرض بگیرید که الان در حیاط وزارت میراث‌فرهنگی صنایع‌دستی گردشگری ایستاده‌اید و دارید فکر می‌کنید که من با این وزارتخانه چکار کنم.

چون اگر بخواهد بار فرهنگی و علمی این وزارت را بالا ببرد، قطعا با برخی از اهداف عمده دولت تناسبی ندارد، پس پیش‌بینی می‌کنم که اهداف فرهنگی و علمی این وزارتخانه قربانی برخی از امیال دیگر که بار و شان اقتصادی و تجاری دارد شود.

لذا حرف آخرم را اول مطرح می‌کنم و بعد پیشنهادهایی خدمت‌تان می‌دهم و مختصری هم برنامه‌تان را نقد کنم. اول اینکه در وزارتخانه مربوطه با همه زیرمجموعه‌هایش شما با فرو چاله‌هایی مواجه هستید که اگر برنامه و پشتکار نداشته باشید و اگر این وزارتخانه را جدی نگیرید با تونل‌هایی تیره و تار مواجه می‌شوید که با چراغ قوه هم دیدتان قوی نخواهد بود.

جناب وزیر به دلیل اینکه به اردوگاه اصولگرایان وابستگی دارید پیشنهاد می‌دهم ابعاد گوناگون اهمیت میراث‌فرهنگی را برای پایگاه‌های سنتی موجود در جامعه تبیین کنید و اجازه ندید که برخی تنگ نظری‌ها موجب از بین رفتن و نادیده گرفتن برخی ظرفیت‌های فرهنگی تاریخی ایران شود. در یک قلم، رفتار نسنجیده برخی دستگاه‌ها در روزهای منتهی به هفت آبان خود موجب برخی تحریکات داخلی و خارجی شده است وگرنه هر ساله مردم در روزهای مختلف سال به بازدید از پاسارگاد و مقبره کوروش بزرگ می‌رفتند.

 

اصلاحات اداری و ساماندهی شهرستان‌ها

نبود اعتبار مکفی برای آزادسازی عرصه و حرایم آثار، نبود همکاری سایر ارگان‌ها خصوصا راه و شهرسازی در راستای جایگزینی ملک معوض برای مالکین واقع در عرصه‌های تاریخی، جای خالی هم‌افزایی بین دستگاه‌ها خصوصا استانداری در توجه به حوزه میراث‌فرهنگی و حفاظت از آثار تاریخی، کمبود نیروی رسمی متخصص حوزه میراث فرهنگی، کمبود امکانات سخت افزاری در راستای حفاظت از آثار، نبود توازن اعتبار در خصوص تعدد و اهمیت آثار تاریخی، عدم تامین اعتبار استانی در خصوص پایگاه‌های ملی و جهانی، عدم توجه سایر دستگاه‌ها جهت تهیه پیوست فرهنگی برای پروژه‌های عمرانی بزرگ گوشه‌ای از مشکلات موجود هستند. حال جا دارد تاکید کنم که گاهی پژوهشکده باستان‌شناسی چون معتقد است کاوش‌های باستان‌شناسی منحصرا باید در اختیارش باشد خود راسا قرارداد می‌بندد، باستان‌شناس انتخاب می‌کند، کاوش می‌کند و سپس تصمیم می‌گیرد که مجوز بدهد یا خیر.

در ادامه با ذکر مواردی هرچند اندک از خوزستان مثال‌هایی می‌زنم حال خودتان سطح کشور را بررسی کنید. برخی از ادارات شهرستانی بعضا فاقد ساختمان اختصاصی هستند. برخی از کارمندانی که به اسم شهرستان استخدام شده‌اند در مرکز استان اشتغال دارند در حالی که حضور موثرشان در سطح شهرستان می‌تواند با کارایی بیشتری همراه شود. ادارت شهرستانی برای دخل و خرج امور داخلی خود فاقد هرگونه تنخواهی هستند و به گواه برخی مدیران شهرستانی آنها سالیانه باید بخشی از حقوق اندک خود را صرف امور اداری کنند.

 

انتصابات

از شما انتظار می‌رود که پیش از هر انتصابی در حوزه معاونین و مدیران ارشد ستادی خود که لازم است اندکی درنگ کنید تا خطایی مرتکب نشوید، ابتدا حفره‌های موجود در بخش های مختلف را شناسایی کنید تا با تسلط کافی عمل کرده باشید. لطفا برای اهداف سیاسی و قومی اجازه ندید که نمایندگان اعمال نظری کنند که سودی عاید حوزه‌های سه گانه آن وزارتخانه نداشته باشد. گاهی دیده شده که وزارتخانه توپ را در زمین استان‌ها انداخته و مدیرکلی را درگیر یک مجموعه برای انتصاب‌های نادرست می‌کند.

آقای وزیر، شما اجازه ندید که مدیرکل‌ها بر اساس ملاک‌های سیاسی و قومی بی‌آنکه شایسته سالاری رعایت شود عمل کنند. چرا در خوزستان با وجود این همه تنوع تاریخی و طبیعی، عمده انتصاب‌ها در حوزه معاونت گردشگری یا بر اساس رفاقت بازی، یا سیاسی و در نهایت ملاکهای قومی صورت می‌گیرد. دخالت نمایندگان مجلس در غزل و نصب مسئولین شهرستانی اصلا جز اختیارات آن‌ها محسوب نمی‌شود.

 

پایگاه میراث جهانی و بافت‌های تاریخی

یک پیشنهاد برای شما دارم. پس اگر می‌خواهید بدانید که در کجای کارید و اطرافتان چه می‌گذرد برای نخستین سفر رسمی‌تان ابتدا خوزستان بیاید. بیاید و به چغازنبیل به عنوان نخستین اثر ثبت جهانی ایران در یونسکو بروید. آنجا متوجه عمق مشکلات سایت‌های جهانی در ایران خواهید شد. ضمن گلایه از آقای مونسان که وزیر بودند جا دارد که ابراز تاسف خود را از بابت عدم سفر ایشان برای بازدید از سازه‌های آبی تاریخی شوشتر، چغازنبیل و شوش که هر سه ثبت جهانی هستند ابراز کنم. حتما به خوزستان بروید و نحوه حفاظت را ببینید. بروید امکانات پایه‌ای پایگاه‌ها را در بخش‌های مختلف ببینید. بروید و ببینید که وضع حقوق کارشناسان و نگهبانان چگونه است؟ به پایگاه جندی‌شاپور و برخی پایگاه‌های مشابه بروید ببینید که چرا باید کارگران و نگهبانان این پایگاه همواره سه تا پنج‌ماه حقوق‌شان عقب باشد. آیا این مشکلی است که حل قابلیت حل شدن ندارد؟

لطفا اگر خواستید به بزرگترین بافت تاریخی ایران در یزد بروید حتما قبلش به بازدید از بافت تاریخی دزفول، شوشتر و بهبهان بپردازید تا متوجه شوید که پریشانی و بی‌مدیریتی و بی‌ثباتی در بافت‌های تاریخی، بافت کوچک و بزرگ نمی‌شناسد. خواستید بافت‌های تاریخی صنعتی و نفت‑شهری را هم در کشور ایران بببنید حتما به نفت سفید در هفتکل، مسجدسلیمان، آبادان هم بروید و سطح پر از اضطراب بافت‌ها را مشاهده کنید. خودتان بیاید و ببینید حساب کار دستتان می‌آید.

 

یگان حفاظت

یگان‌های میراث‌فرهنگی در کشور در شرایط سختی به سر می‌برند و به نوعی با از خودگذشتگی کار می‌کنند. کمبود نیرو، کمبود خودرو و موتورسیکلت، کمبود ابزار و نبود سامانه میراث‌بان و برخی دیگر از نیازمندی‌ها به حجم مشکلات آنان افزوده است.

برخی مثال‌هایم را از خوزستان می‌آورم تا ملموس‌تر باشد. حالا با توجه به شناخت اینجانب و دوستانم از سایر نقاط کشور می‌توانید مشکلات را به عمده استان‌های دیگر تعمیم بدید.

صدور مجوزهای کاوش بدون در نظر گرفتن حفاظت‌های پس از کاوش که از جمله این موارد می‌توان محوطه شمی در ایذه و ارجان در بهبهان و حتی مواردی دیگر اشاره کرد.

آقای وزیر، دردناک‌تر اینکه در کل استان خوزستان که سه مجموعه ثبت جهانی و هزاران اثر و محوطه باستانی دارد و طول و عرض استان گسترده است تعداد خودروهای متعلق به یگان حفاظت میراث‌فرهنگی به تعداد نیمی از انگشتان دو دست است و تعداد موتورسیکلت‌های فعال هم کمتر از بیست عدد است. آیا اینگونه می‌توان از میراث‌فرهنگی یک استان دفاع کرد؟ نیروهای یگان حفاظت میراث‌فرهنگی سال‌ها است که معتقدند برای انجام ماموریت‌هایشان مشکلاتی نظیر تامین سوخت مورد نیاز خودروها دارند. گاهی حتی هزینه شخصی برای تامین سوخت پرداخت می‌کنند. بدین‌ترتیب انتظار می‌رود وزارت میراث‌‎فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و نیروی انتظامی چاره‌ای برای تامین سوخت مورد نیاز یگان‌های حفاظت میراث‌فرهنگی در سراسر کشور بیاندیشند تا رسیدگی به وضعیت آثار در خطر کشور تسریع شود و خللی در انجام وظایف یگان‌های حفاظت میراث‌فرهنگی کشور ایجاد نشود.

با اطلاعات کامل و به جرات می‌گویم که فرایند بازدید از کلیه محوطه‌ها و بناهای کشور توسط یگان حفاظت فاقد هر گونه ضابطه است و صرفا به واسطه برخی سلیقه‌ها، احیانا دسترسی‌های آسان و در نهایت برخی گزارش‌ها صورت می‌گیرد.

 

پایش مستمر

حضور متخصصان مختلف  و میان رشته‌ای در قالب برنامه‌دراز مدت و هدف‌مند (با بررسی تصاویر و نقشه‌های قدیمی، بررسی و شناسایی، مطالعات ژئوفیزیک و…) که بتوان در یک بازه زمانی مشخص‌، منجر به «پایش و مونوتورینگ» اساسی نسبت به داشته‌های موجود شد تا به کمک داده‌های قدیمی یک تجزیه و تحلیل اساسی از گذشته تاکنون دست یافت. بعد از این ‌مهم‌ می‌توان براساس این اطلاعات هرگونه برنامه‌ریزی انجام داد.

 

نقصان‌های دیگر

عدم هماهنگی پژوهشگاه و یا برخی پژوهشکده‌ها با اداره کل و اقدام به انجام عقد قرارداد با سایر دستگاه‌ها خصوصا آب و برق استان خوزستان جهت تهیه پیوست‌های فرهنگی که عمدتاً به درازا کشیده شده و مدیرت استانی را در تنگنا قرار می‌دهد بارها مشاهده شده است. در این خصوص گاهی شاهد صدور مجوزهای باستان‌شناسی برای آثار سطح استان در برخی موارد بدون هماهنگی با استان بوده‌ایم، نمونه این صدور مجوزها برای غار پبده در شهرستان لالی است.

عدم توجه شرکت‌های بزرگ نفت و پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها و صنایع آلاینده به مسئولیت اجتماعی خود در برابر آثار تاریخی قابل توجه است.

گفته می‌شود دو میلیون هنرمند صنایع‌دستی ایران دَرِ کارگاه‌های خود را تخته کرده‌اند و خانه‌نشین شده‌اند. اما یک پرسش بزرگ برای من به وجود آمده است. فرض می‌گیریم در کل کشور دو میلیون صنعتگر در ایران وجود دارد اما چرا در خوزستان که بیش از ۴ میلیون نفر جمعیت دارد و به نظر می‌رسد حدود ۲۰۰ هزار نفر صنعتگر وجود داشته باشد فقط ۴ هزار نفر صنعتگر شناسایی شده و کارت صنعتگری دارند. آیا وضعیت بقیه کشور هم بر همین منوال است.

آقای وزیر، آداب و رسوم و برخی سنت‌ها، مشاغل سنتی، در فهرست میراث ناملموس ثبت ملی می‌شوند ولی به جز برخی از این موارد اجرا و انجام‌شان مرسوم است مابقی نیاز به بازنده سازی دارند. انجام این آداب و رسوم و برخی سنت‌ها، مشاغل سنتی ضمن اینکه موجب اشتغال‌زایی، رونق فرهنگی می‌شود، باعث ایجاد محور گردشگری، انجام سفر بیشتر و حضور گردشگران داخلی و خارجی خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *