باید خانه طباطبایی‌ها فرو می‌ریخت تا مدیر میراث فرهنگی بهبهان را بردارند
مرداد ۲۹, ۱۴۰۰
نگاهی گذرا به برنامه وزیر پیشنهادی وزارت مگص
مرداد ۳۱, ۱۴۰۰
نمایش همه

موزۀ ملی افغانستان

تمام آثار موزۀ ملی مربوط به کشور افغانستان بود و در سال‌های جنگ‌های داخلی و خارجی غارت و به کشورهای اروپایی منتقل شدند

 

سارا جاوری، پژوهشگر

کشورِ افغانستان که نام رسمی آن جمهوری افغانستان است، در بخش جنوبی آسیا قرار دارد. این کشور از غرب با ایران، از جنوب و شرق با تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان و از شمال با چین همسایه است. کابل پایتخت این کشور کابل و زبان رسمیشان فارسی پشتو است. قدمت افغانستان به حدود ۵۰۰پیش از میلاد می‌رسد و زمانی تحتِ نظر شاهنشاهی هخامنشیان قرار داشت. برخی از شواهد زندگی شهرنشینی در این منطقه را به سه هزار پیش از میلاد تخمین می‌زنند. این کشور جزء مهم‌ترین مرکزهای بازرگانی در عصر باستان بوده است. از سال ۱۸۳۳میلادی این منطقه تحت بررسی باستان‌شناسان قرار گرفت و گنجینه‌های فراوانی از دوران باستان کشف کردند. از جمله مرکزهای مهم فرهنگی در این کشور موزۀ ملی افغانستان است که در سال ۱۹۱۸ میلادی (۱۲۹۷شمسی) در منطقۀ دارالامان در جنوب غربی کابل، پایتخت افغانستان تاسیس شد.

این موزه گنجینه‌ای نفیس از آثار تاریخی و فرهنگی کشور افغانستان را در دو طبقه جای داده بود. موزه تا قبل از جنگ‌ها داخلی افغانستان جزء غنی‌ترین موزه‌ها به حساب می‌آمد. صدها هزار اثر باستانی، مجموعه‌ای مشهور حاوی سی و پنج هزار سکه را در خود جای داده بود؛ در واقع آثار از دوران پیش از تاریخ تا قرن بیستم را دربرمی‌گرفت. ویژگی بارز این موزه این بود که تمام آثار به دست آمده مربوط به کشور افغانستان بود و در سال‌های جنگ‌های داخلی و خارجی غارت و به کشورهای اروپایی منتقل شدند.

موزۀ ملی افغانستان در سال۱۹۴۸میلادی به عضویت یونسکو درآمد و برخی آثار موجود در آن نیز به ثبت جهانی رسیدند.

موزه در ابتدای تاسیس در منطقۀ باغ بالای، به عجایب خانه مشهور بود و تنها برخی از قرآن‌های خطی و کتاب‌های کمیاب و صنایع دستی نگهداری می‌شد.

در سال ۱۲۹۴میلادی (۱۳۰۳شمسی) موزه به منطقۀ ارگ انتقال یافت و توسط امان‌الله شاه افتتاح شد و برخی از شخصیت‌های مهم کشور عتیقه‌های کمیاب خود را به موزه اهدا کردند.

همزمان با اولین قانون اساسی افغانستان، تبصره‌ای مربوط به کاوش آثار باستانی و محلی برای نگهداری آن‌ها به تصویب رسید. بر طبق این تبصره، تمامی آثار پس از کشف به موزۀ ملی انتقال می‌یافت. برای این منظور دولت افغانستان قراردادی با دولت فرانسه مبنی بر کاوش باستان‌شناسی در این منطقه امضا کرد و هیئت فرانسوی برای اکتشاف وارد کابل شد.

در سال ۱۹۲۹میلادی مقارن با سقوط حکومت امان‌الله شاه و بروز شورش‌های داخلی موزه توسط شورشیان اشغال شد و تعدادی از مجسمه‌های تاریخی نابود شدند. در ۱۹۳۱میلادی و با روی کار آمدن نادرشاه، عتیقه‌های بازمانده به ساختمانی در منطقۀ دارالامان (جایگاه فعلی) انتقال یافتند و برا سکه‌ها و مجسمه‌ها و سنگ‌نوشته‌ها اتاق‌هایی جداگانه تدارک دیدند و نام موزیم کابل را بر آن‌ها نهادند. آثار با توجه به زمانشان تقسیم‌بندی شدند و این تقسیم‌بندی عبارت بود از:

۱-دوران پیش از تاریخ؛

۲- عصر برنز (مفرغ)؛

۳-عصر آهن؛

۴- دورۀ هخامنشیان؛

۵- دورۀ باختری؛

۶- دورۀ مائوریا؛

۷- دورۀ هندویونانیان؛

۸- دورۀ کوشانیان بزرگ؛

۹- هتالیان؛

۱۰- دورۀ کابل شاهان؛

۱۱- دوران اسلامی؛

۱۲- نورستان؛

۱۳- قوم‌شناسی و فرهنگ‌شناسی.

در سال ۱۹۸۷ میلادی (۱۳۵۷شمسی) و همزمان با کودتای ۷ثور که به رهبری حزب دموکرات خلق افغانستان صورت گرفت، .زارت دفاع این کشور به منطقۀ دارالامان و محل موزه منتقل شد و موزه به خانۀ نعیم‌خان در نزدیکی ارگ ریاست جمهوری افغانستان منتقل شد و پس از مدتی در زمان محمد‌نجیب‌الله رییس جمهور وقتِ آن زمان دوباره به دارالامان منتقل شد. در ۱۹۸۸میلادی گروه باستان‌شناسی روس با همکاری باستان‌شناسان افغان موفق به کشفِ بزرگترین گنجینۀ باختر شدند. این گنجینه که در تاریخ به افسانه تبدیل شده بود در طلا تپه کشف شد.

در سال۱۹۹۱میلادی، با شدت گرفتن جنگ آثار موجود در موزه به سه دسته تقسیم شدند. آثاری که انتقالِ آن‌ها سبب تخریبشان می‌شد را در همان دارالامان باقی گذاشتند و آثار مهم‌تر را به وزارت اطلاعات منتقل شد و گنجینۀ باختر را با ۲۰۶۱۸ اثر به گاوصندوقی در زیرزمینی در بانک قرار دادندو دو گاو طلایی از گنجینۀ باختر را به نمایندۀ سازمان ملل در افغانستان تحویل دادند.

در سال‌های ۱۹۹۲تا۱۹۹۴میلادی بر اثر جنگ‌های داخلی افغانستان موزه ویران و آثار آن به تاراج رفت و در ۱۹۹۵میلادی آثار مانده فهرست‌بندی و ثبت شدند.

در سال۱۹۹۶میلادی، درست یک هفته مانده به اشغال کابل توسط طالبان، ۳۵۰۰ اثر به هتلِ کابل منتقل شدند و در ۱۹۹۷موزه به طور کلی بسته شد و اثرهای مانده در هتل به وزارت اطلاعات منتقل شدند. در سال ۲۰۰۱ مجسمه‌های نامی بودا توسط طالبان تخریب شدند.

عمراخان مسعودی از مسئولان با وظیفۀ موزه تنها کسی بود که با تلاش‌های فراوان بیش از بیست هزار از آثار را به مکان‌های امن منتقل کرد.

با روی کار آمدن دولتِ تحت حمایت جامعه جهانی در افغانستان، تلاش برای احیای مجدد موزه با هزینۀ ۳۵۰هزار دلاری از سوی مجمع‌های جهانی اجرا شد و با کمک یونسکو و تلاشِ وزارت اطلاعات افغانستان تعدادی از آثاری که از طریق پاکستان به کشورهای اروپایی صادر شده بودند بازگردانده شدند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *