کتاب «آن قصر که جمشید . . .» منتشر شد
اردیبهشت ۲۵, ۱۴۰۰
عروسکی که بعد از نیم قرن بازآفرینی شد
اردیبهشت ۲۶, ۱۴۰۰
نمایش همه

وندال‌ها به مسجد تاریخی معیّرالممالک رحم نکردند

مسجد و مدرسه معیّرالممالک با این‌که بیانگر شیوه معماری غنی و رایج زمان خود بوده، یادآور شیوه زندگی مردم آن زمان و خاطرات پیشینیان است

 

اختصاصی میراث‌خبر

«مرگ بر آمریکا» روی دیوارها نوشتند، معتادان آتش به جان آجرهای تاریخی زدند، بچه‌ها هر چه توانستند در تن این بنای مقدس فرو کردند؛ این حال و روز مسجد و مدرسه‌ معیرالممالک محله سنگلج تهران است. مسجد و مدرسه‌ای که در محاصره وندال‌ها(خرابکاران اجتماعی) است. مجموعه‌ای به یادگار مانده از دوران قاجار که هنوز محله‌ها دارای هویت بودند و به شیوه‌ای متفاوت از امروز زندگی می‌کردند. این مسجد و مدرسه به دلیل نزدیک بودن به بازار بزازها و ارتباط گذرهای مجاور به میدان محمدیه و بازار نو دارای اهمیت ویژه است. به همین دلیل است که مسجد، مدرسه و آب‌انبار معیرالممالک با شماره ۲۶۸۷ در سال ۱۳۷۹ به ثبت ملی رسیده است اما این ثبت هم پناهی برای این مجموعه نبوده و همچنان آماج آسیب‌ عوامل انسانی و طبیعی است.

داستان این مسجد و مدرسه از زمانی آغاز می شود که دوستعلی‌خان معیرالممالک داماد سلطان صاحب‌قران تصمیم می‌گیرد اقدام مهمی در توسعه محله‌ای انجام دهد. او سی هزار متر مربع باغ داشت که بخشی از آن را مسجد و مدرسه ساخت و بعدها آب انبار و حمام به آن اضافه شد که مردم بتوانند از آن‌ها به صورت جمعی بهره ببرند.

تحقیقات میدانی نشان می‌دهد؛ این روزها دیگر از آن خانه و باغ خبری نیست و تنها نشانه‌های باقی مانده از آن مجموعه تاریخی است. نه تنها نظارتی از سوی میراث فرهنگی برای حفاظت این مجموعه نیست بلکه مردم محلی نیز نسبت به آن بی‌تفاوت شدند و برای حفاظت آن اقدامی انجام نمی‌دهند و وندال‌ها هم دست از سر این مجموعه بر نمی‌دارند.

محمّدرضا مستوفی‌الممالکی از اقوام و بستگان خاندان «معیّرالممالک» به «میراث خبر» می‌گوید: «مدرسه و مسجد معیّرالممالک در جنوب شرقی باغ معیّرالممالک ساخته شده‌ است. بعدها بخشی از باغ‌های معیّرالممالک با طرح توسعه تهران تقسیم و به مردم فروخته شد، به همین دلیل اطراف مدرسه در سه جهت شرق، جنوب، شمال مسکونی شد. یکی از عوامل برپا ماندن اماکن در طول دهه‌ها و سده‌ها، درآمد موقوفاتی به آن اختصاص می‌دادند. مدرسه معیّر هم از این قاعده مستثنی نبوده ‌است.»

به گفته او املاک معیّر بعدها در جریان توسعه نیز تبدیل به بازارچه شد و درآمد حاصله وقف مدرسه. در گوشه جنوب غربی مدرسه آب‌انباری به منظور خنک کردن با وجود دو بادگیر تعبیه شد که نیاز آب آشامیدنی محل را تأمین می‌کرد. آب مورد نیاز حمام و اطراف آن از قنات سنگلج که دارای سه سنگ آب بود، تأمین می‌شد.

او می‌گوید: «مسئولان باید اقدامات ویژه‌ای برای حفاظت از این مسجد و مدرسه اتخاذ کنند چرا که وجود مجموعه آب‌انبار، مغازه‌ها و حمام خود نقش مؤثری در توسعه بعدی محله ایفا کرده و در اطراف مدرسه، بازارچه‌ها و مرکز کسب و کار چندی پدید آمده است، به طوری‌که محله رونقی بیش از پیش یافته، بنابراین، بافتی پدیدار شد که جلوه‌ای از پیوند ناگسستنی سکونت، کار و عبادت است. مسجد و مدرسه معیّرالممالک با این‌که بیانگر شیوه معماری غنی و رایج زمان خود بوده، یادآور شیوه زندگی مردم آن زمان و خاطرات پیشینیان است.»

حال باید پرسید تا کنون مسئولان میراث فرهنگی استان تهران چه اقداماتی برای حفاظت از این مسجد و مدرسه ثبت ملی انجام داده‌اند؟ و چرا تا امروز در زمینه فرهنگ‌سازی مردم و اهالی محله برنامه‌ای جدی نداشتند تا مردم خود نگهبان آثار تاریخی در برابر انواع وندال‌ها شوند؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *