اولین کلینیک گردشگری شروع به کار کرد
اسفند ۲۸, ۱۳۹۹
سمپوزیوم یک‌صد سال گردشگری ایران برگزار می‌شود
فروردین ۱۶, ۱۴۰۰
نمایش همه

پنجاه و هشتمین سالگرد بهره‌بردارى از سد و نیروگاه دز اندیمشک

سد دز اولین سد و نیروگاه برقآبى بزرگ مقیاس ایران  است

 

ایمان مولایى نژاد فعال حوزه گردشگرى

در سفر به خوزستان و در دل رشته کوه هاى زاگرس سازه اى ماندگار از نوع مهندسى آب،  مشاهده خواهیم کرد که با ارتفاع ٢٠٣ متر، ششمین سد مرتفع دنیا در زمان ساخت محسوب میشد.افتتاح این سد، آغازگر عمران و آبادانى قسمت هاى وسیعى از خوزستان گردید.

سد دز نخستین سد از رشته سدهای چندمنظوره کشور می باشد که در سال ١٣٣٨ کار ساختمانی آن بر روی رودخانه دز در ٢٣ کیلومتری شمال شرقی اندیمشک آغاز و نخستین واحد آن در ٢٣ اسفند ١٣۴١ به بهره برداری رسید.انتخاب محل سد از طریق اکتشاف هوایی و مطالعات اولیه آن در اردیبهشت ١٣٣۵ انجام شد.عملیات حفاریها در شهریور ١٣٣٩ و رسیدن به قعر رودخانه در مرداد ١٣۴٠ انجام گردید.بتن ریزی دیواره سد از آبان ١٣۴٠ آغاز و در آذر ١٣۴١ پایان یافت.

 

افتتاحیه سد دز :

مسئولان کشورى و استانى در ٢٣ اسفند ١٣۴١ با سفر به اندیمشک، اثرى صنعتى – عمرانى را افتتاح نمودند که تا آن زمان، بزرگترین پروژه عمرانى ایران محسوب مى شد.در آن روز، طاق نصرتى در شهر اندیمشک در روبروى پارک شهداى ٧ تیر فعلى برپا شده بود.مقامات کشورى مسافت تهران تا اندیمشک را به وسیله قطار پیموده و جهت اجراى مقدمات افتتاح سد، با اتومبیل از زیر این طاق نصرت عبور نموده و عازم ساختگاه سد دز مى شوند.همچنین طاق نصرت دیگرى نیز در شهر اندیمشک در محل سه راهى سد دز ( تقاطع خیابان انقلاب فعلى با ابتداى جاده سد دز) براى استقبال از مقامات کشورى، برپا شده بود.عبدالرضا انصارى نخستین رییس سازمان آب و برق خوزستان و استاندار خوزستان در دهه ۴٠ خورشیدى که از افراد تأثیر گذار در پیشبرد پروژه سد دز و طرح عمران خوزستان بود، از چهره هاى مهم حاضر همراه با مسئولان کشورى در مراسم افتتاحیه بود.

 

مدیران عامل سد دز از آغاز تاکنون :

مهندس کریم قره باغى اولین مدیر عامل سد دز بین سال هاى ۴٢ تا ۴٨ بود.مدیران بعدى سد دز عبارتند از :

مهندس فریدون خلوتی(١٣۵١-١٣۴٨)

مهندس ابراهیم کاتب (١٣۵٣-١٣۵١ )

مهندس کیخسرو ظهور (١٣۵۵-١٣۵٣)

مهندس محمدرضا خوش لسان (  ١٣۵٨-١٣۵۵)

مهندس سیدى (١٣۶٢-١٣۵٨ )

مهندس سید سیف الدین طباطبایى( ١٣۶٣-١٣۶٢ )

مهندس محمد ایرانی زاده (١٣٧٠-١٣۶٣)

مهندس محمد تقی مسعودی نژاد(١٣٧۶-١٣٧٠)

مهندس فریدون خاییز (١٣٧٨-١٣٧۶)

مهندس حبیب الله جعفرى (١٣٨٣- ١٣٧٨ )

مهندس محمودرضا توکلی زانیانی (١٣٨۵-١٣٨٣)

مهندس احمد کاوسی نژاد (١٣٨۶-١٣٨۵)

مهندس سعید رئوفی نسب ( ١٣٨٨-١٣٨۶  و ١٣٩٣ تاکنون)

مهندس حسین صحرائی (١٣٩٣-١٣٨٨ )

در اسفند ماه سال ٨٩، به مناسبت ۵٠ ساله شدن سد دز جشنی با حضور برخی مقامات وزارت نیرو و سازمان آب و برق خوزستان در محل یکی از تونل های این سد برگزار شد و از ١۵ نفر از مدیران عامل گذشته این سد و نیروگاه در ۵٠ سال اخیر و جمعی از بازنشستگاه تقدیر گردید.

 

رونق کشاورزى :

شاه کانال هاى کشاورزى منشعب شده از پایین دست سد دز، محدوده وسیعى از زمین هاى زراعى شمال خوزستان را مشروب مى کند و زمین هاى حاصلخیز جلگه خوزستان را پربارتر از گذشته نموده است.

توسعه شهرى :

ساخت سد دز، توسعه شهر اندیمشک را رونق بخشید.عبور خطوط انتقال برق به عنوان تامین کننده اصلى برق کشور در آن زمان از این شهر، حضور شرکت هاى خارجى ساخت سد و تبادلات فرهنگى اجتماعى آنان با مردم اندیمشک، زمینه ساز تحولات شهرى گردید.جذب و استخدام ده ها تن از اهالى شهر، ایجاد ستاد تعمیرات ماشین آلات ساختمانى سازمان آب و برق خوزستان CES(مخفف Construction Equipment Service)، ایجاد باشگاه هاى ورزشى توسط سازمان آب و برق خوزستان و برگزارى مسابقات مختلف، نامگذارى یکى از خیابان هاى شهر اندیمشک به نام خیابان سد دز که مرکز شهر را به ساختگاه سد متصل مى نمود و….از جمله تاثیرات احداث این سد بر توسعه شهر اندیمشک است.امروزه نماد سد دز به عنوان اثر شاخص اندیمشک بر روى درب تاکسى هاى این شهر نصب گردیده است و یکى از میادین شهرى، “میدان سد دز ” نام گرفته است.

 

سد دز در دوران دفاع مقدس :

با وجود حملات هوایی زیاد دشمن و دفاع پدافند هوایی سد دز و تقدیم چند شهید، تولید برق پایدار در وضعیت قرمز با رشادت و فداکاری پرسنل سد و نیروگاه دز (در دورانی که اکثر سدهای بزرگ برقآبی و سایر انواع نیروگاه ها در کشور ایجاد نشده بود و وظیفه اصلی تامین برق کشور بر عهده نیروگاه این سد قرار داشت) ادامه داشت و تنها در ۷ مورد، دشمن موفق به بمباران گردید که البته تامین برق کشور، مختل نگردید.

 

در محل پلاژ سد دز در مجاورت دریاچه این سد نیز، پادگان سفینه النجاه قرار داشت که محل آموزش غواصی رزمندگان لشکر کرمان بود.همچنین آموزش رزمندگان غواص گردان حمزه سید الشهدا اندیمشک در کنار رودخانه دز و در پایین دست سد انجام میشد که امروزه پارک والفجر نامیده مى شود.

 

رونق گردشگرى :

احداث سد دز، گردشگرى منطقه را نیز رونق بخشید.تفرجگاه ساحلى پلاژ سد دز، نخستین تفریحگاه ساحلى حاشیه دریاچه سد دز است که بعد از افتتاح سد ساخته شد و تا امروز نیز پابرجاست.دقایقى از فیلم سینمایى بر فراز آسمان ها با بازى محمدعلى فردین در این تفریحگاه فیلم بردارى شده است.دریاچه این سد به طول ۶۵ کیلومتر از تاج سد تا تنگه اى در اطراف ایستگاه راه آهن شهبازان اندیمشک ادامه دارد.همراهى راه آهن ناحیه زاگرس با دریاچه این سد در محدوده نقاط ابتدا و انتهایى دریاچه نیز جالب است.در خروج از دهانه شمالى تونل شماره یک ناحیه زاگرس، این دریاچه زیبا را مى توان تماشا نمود.همچنین در حد فاصل ایستگاه هاى مازو و شهبازان نیز چشم اندازهاى دیگرى رو به دریاچه سد قابل مشاهده است. چندین جزیره کوچک و بزرگ در دریاچه سد دز قرار دارد که هر ساله میزبان گردشگران سراسر کشور مى باشد.

تاثیر احداث سد دز بر تحول گردشگرى منطقه، در پایین دست آن نیز محسوس است.منطقه گردشگرى  “چم سبز ” به عنوان یکى از زیباترین دره هاى آبى ایران در پایین دست سد دز قرار دارد.دره اى با صخره هاى عظیم در جوار روز دز که در تمام سال قابلیت جذب گردشگر را داراست.فصل تابستان بهترین زمان سفر به منطقه  ” چم سبز ” و انجام تفریحات آبى است.مجتمع تفریحى قلعه مختار و دهکده گردشگرى والفجر نیز دو مجموعه ساحلى گردشگرى ست که در پایین دست سد دز واقع شده و میزبان مسافران و علاقمندان به گردشگرى آبى است.

 

زمان بازدید از سد دز و جاذبه هاى آن  :

سد دز به عنوان پربازدیدترین جاذبه شهرستان اندیمشک، هر ساله در ایام نوروز، پذیراى مسافران و گردشگران سراسر کشور مى باشد.جاده اى زیبا به طول ١۶ کیلومتر، شهر اندیمشک را به این مجموعه عظیم صنعت آب و برق متصل مى کند.پارک کوهستانى فدک یا بام اندیمشک در مسیر دسترسى به این سد قرار دارد که از فراز آن،  چشم اندازى زیبا از شهر اندیمشک قابل مشاهده است.روستاى پاپى کمپ (شهید بهشتى) نزدیک ترین نقطه جمعیتى بخش مرکزى اندیمشک قبل از ورود به محوطه سازمانى سد دز است.یک عدد رانِر( Runner: پره توربین)از رده خارج شده به وزن ۱۷ تن و قطر تقریبی ۴ متر؛ به عنوان نمادى از نیروگاه دز، در ورودى این محوطه نصب گردیده است.

مسیر دسترسى به نیروگاه این سد، داراى زیباترین تونل‌هاى ماشین رو ایران به طول شش و نیم کیلومتر و با شیب ١۵ درجه در دل رشته کوه‌هاى زاگرس است که تا قعر نیروگاه دز ادامه دارند و در برخى نقاط داراى چشم اندازهایى رو به تاج سد دز هستند.منطقه حفاظت شده ” چهل پا ” با پوشش گیاهى منحصربفرد و گونه هاى گیاهى و جانورى خاص، یکى از زیستگاه هاى مهم کل و بز در کشور مى باشد که در مسیر دسترسى به سد قابل مشاهده است.

سد دز داراى دو دیدگاه مى باشد که دیدگاه شماره یک چشم اندازى رو به دریاچه دارد و از طریق دیدگاه شماره دو مى توان تاج سد را مشاهده نمود.از طریق دو دیدگاه مذکور، مى توان شکوه و عظمت این اثر فاخر مهندسى را بیش از پیش درک نمود.یکى از کوچک ترین و خاص ترین کلیساهاى کشور به نام کلیساى ” سانتاباربارا ” در مجموعه سازمانى سد واقع شده که محل عبادت پرسنل خارجى ساخت سد بوده و تا امروز نیز پابرجاست.

در ساخت دیواره سد و تونل ها و محل استقرار توربین هاى آن، ۴١ نفر جان خود را از دست داده اند که از این تعداد، ٢٨ نفر ایرانى و ١٣ تن خارجى بوده اند.اسامى این جانباختگان در لوحى بر روى دیواره مقابل اتاق فرمان سد دز نصب گردیده است.در محل اتاق فرمان، تصویرى زیبا حک شده است که در دهه چهل خورشیدى توسط دانشجویان معمارى دانشگاه تهران طراحى گردیده است که گویاى نحوه مهار آب جهت استفاده بشر است.

 

اندیمشک، شهر ملى سدها :

شهرستان اندیمشک داراى ۴ سد دز، بالارود، مخزنى و تنظیمى کرخه است. با ثبت ملى سدهاى دز و کرخه در آذرماه ١٣٩٨، اندیمشک اولین شهر ایران است که وارد حوزه گردشگرى سدها شده و از این رو ” شهر ملى سدها ” لقب گرفته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *