کتاب «بازی‌آفرینی در گردشگری» منتشر شد
اسفند ۱۶, ۱۳۹۹
تعرض مسلحانه به موزه هفت‌تپه زنگ خطری برای موزه‌های خوزستان
اسفند ۱۸, ۱۳۹۹
نمایش همه

«نفت سوزها» پنجمین موزه وزارت نفت در کرمان

جای خالی وزیر نفت در مراسم افتتاح

 

مرجان حاجی رحیمی

۱۱۲ سال از کشف نخستین چاه نفت در مسجدسلیمان می‌گذرد، اما کمتر معرفی، پژوهش و پایان نامه‌ای درباره تاریخچه کشف صنعت نفت، حضور انگلیسی‌ها در ایران، صنایع وتجهیزات و هرآنچه مرتبط با تاریخ کشف نخستین چاه نفت در آسیا است، وجود دارد.

این غفلت سبب شد تا کشوری چون آذربایجان که پیش از این نیز سابقه در سرقت مشاهیر و مفاخر ایران داشته، مدعی شود که نخستین چاه نفت در این کشور نوپا کشف شده است. بازدید بالاترین شخصیت سیاسی این کشور یعنی «الهام علی اف» از موزه نفت باکو در منطقه «بی بی هیبت» ناحیه «شیخون» در «آبشوران» باکو به این خبر رسمیت بخشید تا از این راه بتوانند هم کشور خودشان را مطرح و هم گردشگران بیشتری را به این کشور هدایت کنند.

نقطه مقابل در ایران است. ۱۱۲ سال از کشف نفت صنعتی در ایران می‌گذرد اما تنها پنج سال است که وزارت نفت به فکر جمع‌آوری اسناد، تصاویر، تجهیزات و ماشین آلات قدیمی‌افتاده است؛ و تاکنون پنج موزه در شهرهای مختلف کشور افتتاح کرده که در مراسم افتتاح هیچکدام نه تنها حسن روحانی رئیس جمهور بلکه بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت نیز حضور نداشته اند، و این نشان از بی‌اهمیتی بخش تاریخی و فرهنگی نفت برای مسئولان دارد.

با وجود آنکه بسیاری از اسناد در طی سال‌ها از بین رفته‌اند تاکنون بیش از ۴۰ میلیون برگه سند تاریخی و ۱۳ هزار شی باارزش شناسایی شده و ۱۲۴ نقطه مرتبط با تاریخچه نفت در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. در تازه ترین اقدام نیز پنجمین موزه صنعت نفت ایران، موزه نفت سوزهای کرمان که پس از موزه نفت سبزوار، موزه بنزین‌خانه آبادان، موزه کارآموزان آبادان، موزه پمپ بنزین دروازه دولت تهران قرار دارد؛ در ساختمان قدیمی‌کنسولگری انگلستان در کرمان افتتاح شد. از جاذبه‌های این موزه علاوه بر اشیایی که در آن قرار دارد، مروری بر تاریخچه کارخانه‌های سازنده نفت سوز ایرانی همچون ارج، آزمایش و عالی‌نسب است که برای نخستین بار گردآوری شده است.

چرا نفت سوزها؟

تنوع‌بخشی و نگاه همه جانبه تخصصی به هریک از مقولات مرتبط با صنعت نفت، جلوگیری از فراموشی موضوع و محتوا و به دنبال آن از دست نرفتن مستندات و اشیای مرتبط با موضوع نفت سوزها و توجه به مردمی‌تر بودن موضوع نفت سوزها و ارتباطی که با اهالی منطقه و نیز تامین و توزیع نفت منطقه پیدا می‌کند؛ از مهم‌ترین دلایل اختصاص موزه‌ای برای نفت سوزها در کرمان است.

اکبر نعمت اللهی مدیر موزه‌ها و مرکز اسناد صنعت نفت درباره این موزه می‌گوید: برای راه‌اندازی این موزه با چالش‌ها و موانع مختلفی روبرو بودیم که مهم‌ترین آن نبود دسترسی به هرگونه شی و سند مرتبط با موضوع بود. عمارت «باغ آقا» که در دوره‌ای در اختیار کنسولگری انگلستان و سپس شرکت نفت انگلیس و ایران و در نهایت شرکت ملی نفت بود، خالی از هرگونه اثر ملموس تاریخی بود. برخلاف دیگر موزه‌های نفت همچون بنزین‌خانه و کارآموزان صنعت نفت آبادان، پمپ‌بنزین دروازه دولت تهران و حتی صنعت پخش سبزوار که بخشی از میراث به جای مانده از گذشته را در دل خود داشتند.

او ادامه می‌دهد: دست‌اندرکاران طی ماه‌ها تحقیق و پژوهش، سفرهای طولانی و پی در پی به اقصی نقاط کشور و رایزنی با موزه‌ها و مراکز فرهنگی و آرشیوی در ایران و سراسر دنیا توانستند مستنداتی را گردهم آورند که در نوع خود کم‌نظیر و حتی بی‌نظیر هستند. با قاطعیت می‌توانیم بگوییم موزه‌ای با محتوا و رویکرد مشابه نظیر موزه نفت‌سوزها و تنوع اشیای به نمایش درآمده در آن در ایران، در خاورمیانه و حتی در دنیا وجود ندارد. به این ترتیب در نهایت با ۳۰۰ نمونه دستگاه نفت سوز که از ۱۶ استان کشور گردآوری شدند، موزه راه اندازی شد.

نیاز به آزادسازی محوطه کنسولگری

نکته‌ای که درباره موزه نفت سوزهای کرمان وجود دارد این است که در طی سال‌های گذشته در محوطه باغ آقا که همان کنسولگری انگلیس است، ساختمان‌هایی ساخته شده که هم اکنون محل اقامت مدیران شرکت نفت است و این موزه در میان خانه مدیران قرار دارد که کار را برای بازدید کمی‌سخت می‌کند. امید است این خانه ها نیز با دستور وزیر نفت به جای دیگری منتقل شود تا تمام مجموعه در اختیار موزه ها، مرکز اسناد و کتابخانه مرتبط قرار گیرد.

تاریخچه عمارت

موزه نفت سوزها درعمارتی موسوم به «باغ آقا» راه‌اندازی شده که در اواخر دوره زندیه و اوایل حکومت قاجار به دستور «ابوالحسن خان بیگلربیگی محلاتی» حاکم وقت کرمان در محله «زریسف» که یکی از محلات خوش آب و هوای این شهر بوده، ساخته شد. در سال ۱۲۷۳ خورشیدی زمانی که ژنرال «سرپرسی سایکس» مامور تاسیس کنسولگری انگلیس در کرمان و به دنبال آن تشکیل پلیس جنوب (تپانچه داران جنوب پارس) شد با اجاره اولیه عمارت ساخته شده که بعدها آن را خرید، منزل و محل کار خود را به این عمارت منتقل کرد. بعدها شرکت نفت ایران و انگلیس در این محوطه شکل گرفت. پس از ملی شدن صنعت نفت این مجموعه ابتدا در اختیار شرکت ملی نفت بود و با شکل‌گیری شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی به عنوان مکانی برای اقامت مدیران ارشد و انجام برخی امور اداری و استخدامی‌مورد بهره برداری قرار گرفت و تعدادی واحد مسکونی در آن ساخته شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *