خرداد در مثلث گردشگری خوزستان
خرداد ۷, ۱۳۹۹
شهادت‌نامه‌های سریانی مسیحیان ایران در عصر ساسانی
خرداد ۷, ۱۳۹۹
نمایش همه

پایگاه‌های میراث جهانی محرک‌های گردشگری ایران

ایران با آثار تاریخی و طبیعتی خود در میان ده کشور نخست جهان جای دارد

 

این مطلب بدون هر گونه ویرایش و با مسئولیت کامل نویسنده درج شده

( کمیته میراث فرهنگی شورای هماهنگی به مناسبت هفته میراث فرهنگی )

صنعت گردشگری امروزه از مهم ترین و سودآورترین صنایع مالی-فرهنگی در جهان بشمار می آید، رشد و توسعه رفاهی، امنیت و همچنین شتاب در مدرنیته، زندگی مردمان جهان را در هُنایش و تاثیر خود قرار داده، و شیوه شتابزده ای از زندگی را به هازمان های بشری تحمیل نموده، که برآیند آن، خستگی و یکنواختی جریان روزمره است؛ از سده گذشته، مردمان برای رهایی از این یکنواختی راه نوینی را برگزیده، که کم کم بدل به یکی از بزرگترین صنعت های پول ساز و تبادل فرهنگی در جهان گردید؛ هرچه پیشرفت های کالبدی و مدرنیسم جهش بیشتری پیدا نمود، علاقه و احساس نیاز به گردش و آشنایی با دگر فرهنگ ها نیز بیشتر شد، رشد صنعت گردشگری تقریبا از چهار دهه پیش به این سو شکل جدی تری بخودگرفته، و صنایع، نوآوری ها، پیشه ها و دانش های تازه ایی پیرامون آن بنیان گردید، برای نخستین بار پیمان نامه ای جهانی، در تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید که موضوع آن، حفظ و پاسداشت آندسته از آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشری بود که اهمیت جهانی داشته و متعلق به تمام انسان‌های زمین، فارغ از نژاد، مذهب و ملیت خاص بود؛

برپایه این کنوانسیون، کشورهای عضو یونسکو، می‌توانستند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را در روی دارا بودن ویژگی های تعریف شده، نامزد ثبت میراث جهانی نمایند. در این پیمان نامه، اینگونه تعریف شده است که حفاظت و پاسداری از آثار پس از ثبت در سیاهه میراث جهانی، با وجود باقی ماندن در حیطه حاکمیت همان کشور، به عهده تمام کشورهای عضو نیز خواهد بود. آثار و مکان هایی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و یا شهر که دارای معیار هایی چون: نمایان‌گر دست آوردی بی‌بدیل از نبوع هنری بشر، نمایان‌گر تبادل مهمی از ارزش‌های بشری در یک محدوده‌ی زمانی در درون یک حیطه فرهنگی جهان از لحاظ پیشرفت در معماری یا فن‌آوری، هنرهای یادمانی، برنامه‌ریزی شهری یا طراحی چشم‌انداز، گواهی بی‌همتا یا دست کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی یا تمدن زنده یا از میان رفته، نمونه‌ای برجسته از نوعی بنا یا مجموعه‌ی معماری یا فن‌آوری یا منظره که نمایان‌گر مرحله یا مراحلی در سرگذشت انسان، نمونه‌ای برجسته از یک سکونت‌گاه سنتی بشری یا استفاده از زمین، که معرف یک یا چند فرهنگ باشد، در سیاهه میراث جهانی یونسکو به ثبت میرسند؛

در این میان کشور کهن و تاریخی ایران سه سال پس از تصویب کنفرانس عمومی یونسکو در تاریخ چهارشنبه ،۲۶ فوریه سال ۱۹۷۵ به هموندی کنوانسیون میراث جهانی یونسکو درآمد و در سال ۱۹۷۹ چغازنبیل، پارسه(تخت جمشید) و میدان نقش جهان را به فهرست میراث جهانی افزو؛، ایران دارای جاذبه ها و معیارهای خاص تاریخی، فرهنگی و طبیعی است و بگونه میانگین در دارا بودن آثار تاریخی و طبیعتی، در میان ده کشور نخست جهان جای دارد، از این روی توانسته است آثار گوناگونی را در این سیاهه جهانی جای دهد، و همچنان نیز بسیاری از آثار فرهنگی، تاریخی و طبیعی در صف پیوستن به این سیاهه هستند؛ با ثبت هر اثر در هر زمینه در میراث جهانی یونسکو، شانس معرفی، شناخت و جذب گردشگری و همچنین مطالعات و اقدامات جهانی جهت مرمت و حفظ آن اثر بسیار بالاتر می رود، و به پیرو آن، با ورود هر گردشگر چرخه مالی گسترده ای بگونه مستقیم و غیر مستقیم در زمینه های گوناگون فعال می گردد، در واقع گردشگران سفیران تاثیرگذار برای تبادل فرهنگی و چرخ دنده های رایگان و توانمند در بنیان گردش و چرخه مالی برای هر کشور محسوب می شوند

تقریبا امکان آن بسیار پایین و بعید است که گردشگران ورودی به هر کشوری، به بازدید از آثار تاریخی و طبیعی ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو علاقه نشان ندهند، و از صنایع دستی و خوراک های بومی آن منطقه بهره نجویند و با خُرده فرهنگ های محلی آنجا آشنا نگردند، در واقع امروزه انگیزش و بهره وری ثبت آثار میراث جهانی چیزی بسیار فراتر از حفاظت و نگاهداری کالبد اثر است،میراث جهانی از مهم ترین محرک های گردشگری در ایران و جهان محسوب می شود، و از آنجا که کشورها و دولت ها کوشش می کنند تا شاخص ترین و برجسته ترین آثار خود را جهت نامزدی در این سیاهه ارائه دهند، بی گمان میزان خشنودی و جاذبه و علاقه برای بازدید از این آثار در میان گردشگران نیز بسیار بالا خواهد بود، و هرچه آثار ثبت شده کشورها در این سیاهه بیشتر باشد، به پیرو آن، رونق گردشگری نیز بالاتر و افزون تر خواهد شد، ورود هر چه بیشتر گردشگر به معنی چرخش بیشتر اقتصاد، افزایش اشتغالزایی و بالا رفتن تراز امنیت و رفاه است

در شرایط کنونی که جهان و بویژه صنعت گردشگری دچار بحران فراگیری ویروس کووید۱۹ گشته است، به جرات میتوان گفت، مهم ترین اقدام برای ایجاد انگیزش برای راه اندازی دوباره این صنعت ارزشمند و پولساز، برجسته سازی، بازگشایی و معرفی محوطه های میراث جهانی با پروتکل های بهداشتی و عرفی استاندارد است، البته این معرفی ها و تبلیغات باید هوشمندانه و هدفمند باشد، و باید جذابیت های جدید بهمراه تضمین امنیت های مورد انتظار را در خود داشته باشد؛ قطعا با توجه به طولانی شدن مدت و فراگیری گسترده این بیماری، پس از چندی با تولید و توزیع داروهای درمانی و پیشگیری آن، شوق و نیاز به سفر در مردم، نیز دوچندان خواهد شد

قرنطینه خانگی، افسردگی ها و فشار های روانی ناشی از ماندن طولانی در خانه و یا نقاهت پس از بیماری، این نیاز را ایجادخواهد کرد، که بمحض حل بحران و یا حتا عادی شدن فشار و گسترش بیماری، مردم به سفر بپردازند، در این میان مهم ترین و جذاب ترین عامل های ایجاد سفر، که همان آثار پایگاه های میراث جهانی هستند، نباید از شرایط و پیشآمدهای ایجاد شده دور بوده و باید خود را با نیازها و تغییرات بوجود آمده همسو گردانند، چرا که اگر این پایگاه ها و آثار نتوانند ایجاد انگیزش و جذب نمایند، این صنعت دچار بحران مضاعف و طولانی مدت خواهد شد، و سقوط صنعت گردشگری و زیر مجموعه های آن مانند صنعت خوراک و رستوران و مراکز اقامتی در کشور، به معنی سقوط بخش بزرگی از اقتصاد و واحد های تولیدی و بیکاری چند ده هزار نفری خواهد بود

مدیران متولی و مسئولان تصمیم گیرنده، باید و الزاما این مهم را در دستور کار خود قرار دهند، و یکی از مهمترین فاکتورهای ایشان در رونق دوباره گردشگری، باید توجه جدی و اصولی و ویژه به پایگاه های میراث جهانی و پایگاه های شاخص ملی باشد، آثار میراث جهانی هر کدام بنا به اقلیم و دوره تاریخی و موقعیت قرار گیری خود، مجموعه ای از آثار کالبدی در کنار عناصر فرهنگی و همچنین اقتصادی هستند، در این میان حتما بایسته و شایسته است که بدنه حاکمیتی و اجرایی از ظرفیت ها و توانمندی های گسترده انجمن ها و کنشگران فرهنگی در این حوزه بهره بگیرد و همکاری و مساعدت ویژه برای گذر از این بحران با ایشان داشته باشد، سازمان های مردم نهاد با پروایی به جایگاه اجتماعی و مردم محور بودن خود، می توانند از مهم ترین فاکتورهای ایجاد امنیت و اعتماد برای جذب گردشگران باشند، و همچنین با شناختی که از سلایق و خواسته های جوامع بومی و غیر بومی دارند، قطعا می توانند راهکارهای تاثیرگذار و کم هزینه تر با ظریب بهره بالا و در کوتاه زمان ارائه نمایند

با وجود بحرانی که برای جوامع بشری و دنیای اقتصاد پیش آمده است، باید بیش از پیش آگاهانه، مسئولانه و هوشمندانه برای نجات و رونق صنعت گردشگری تلاش نمود، برای کشورهای متکی بر صنایع و منابع تک محصولی با سقوط قیمت نفت و تبعات ناشی از آن، چاره ای نمانده، جز معطوف سازی سیاست های اقتصادی خود در حوزه صنعت گردشگری؛ هرچند صنعت گردشگری در ظاهر شکننده و ناپایدار بنظر می رسد، اما بمحض آرام شدن تلاطم، هیچ صنعتی مانند آن، توانِ بازپیرایی و بازسازی خود را ندارد؛ چرا که در این صنعت پیش از منابع مالی، خلاقیت و تعامل انسانی و فرهنگی دخیل و درگیر هستند، پس هوشمندانه آن است که دستگاه های کلان اجرایی با همکاری نخبگان مدنی و همچنین گروه ها و سازمان های مدم نهاد متخصص در حوزه های گوناگون، برای نجات و توان بخشی این صنعت، ورود نمایند؛ بی گمان بحران پیش آمده چه با کمک دولت ها و چه بدون آن، پس از چندی تغییر یافته و این التهابات کاهش خواهد یافت، اما مهم آن است که در این جبهه دولت و بدنه غیر دولتی چگونه به تعامل با هم و تقابل با مشکلات برخواهند خاست

 

علیرضا صادقی امیری

دبیر انجمن جوانان سپید پارس

مسئول کارگروه “پیوند با پایگاه های میراث جهانی” و عضو هیات رییسه شورای هماهنگی تشکل های غیر دولتی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *