تله‌کابین، جهانی شدن تاق بستان را به خطر انداخت
خرداد ۳, ۱۳۹۹
پایگاه‌های میراث جهانی محرک‌های گردشگری ایران
خرداد ۷, ۱۳۹۹

سه شهر خوزستان که نامشان در تقویم ثبت شده است

 

مجتبی گهستونی، فعال حوزه میراث‌فرهنگی خوزستان، عضو شورای هماهنگی میراث فرهنگی صنایع دستی گردشگری

با ورق زدن تقویم رسمی کشور ایران می‌توان نام سه شهر خوزستان را مشاهده کرد که پشت سر هم سه روز به نام آنها اختصاص داده شده است.  نامگذاری سوم خرداد به نام خرمشهر به مناسبت آزادسازی این شهر از چنگال رژیم بعثی، چهارم خرداد به نام دزفول به خاطر مقاومت این شهر و پنجم خرداد به نام مسجدسلیمان به مناسبت کشف نفت در این شهر، نشانه اهمیت این شهرها است.

گردشگران مختلف در خردادماه به دلیل شدت گرما کمتر به خوزستان سفر می‌کنند و رسیدن فصل امتحانات نیز مزید علت می‌شود. امسال و تا این لحظه و احتمالا تا آخر فصل بهار باید به خاطر ویروس کرونا قید سفر را زد. به همین علت به صورت مجازی به معرفی برخی جاذبه های گردشگری هر سه شهر می‌پردازیم تا عزمتان را جزم کنید و برنامه سفر بریزید و در شرایط مناسبی از جمله در فصل پائیز و زمستان راهی خوزستان شوید.

وجود سه روز پشت سر هم به نام سه شهر خوزستان ضرورت نامگذاری هفته خوزستان و برگزاری آئین‌های کیفی ملی و مذهبی را در خوزستان تقویت می‌کند.

 

سفر به یادمان‌های گردشگری دفاع مقدس در خرمشهر

با اینکه خرمشهر شهری در آسمان و تکه‌ای از بهشت ایران است، اما نمی‌توانم خرم بودن آن را باور کنم. خرمشهر را شهری در آسمان، نماد مقاومت مردمی و یا حتی خرمشهر را شهری زیبا و پُر حماسه لقب داده‌اند. اما در واقع خرمشهر تکه‌ای از بهشت ایران بود که در سوم خرداد ۱۳۶۱ پس از ۵۷۸ روز اشغال، در عملیات بیت المقدس آزاد شد. خرمشهر شهری است که از زمان تاسیس تا پیش از انقلاب اسلامی سه بار اشغال شد. اما سال ۱۳۵۹ خرمشهر برای چهارمین بار به اشغال درآمد. تعرض و دست‌درازی به خرمشهر از مدت‌ها قبل از شروع جنگ تحمیلی آغاز شد به گونه‌ای که عراقی‌ها بارها نیات شوم خود را از زمین و هوا اجرا می‌کردند.

خرمشهر شهری در جنوب غربی استان خوزستان است که در آغاز جنگ تحمیلی از اولین نقاطی بود که مورد حمله ارتش عراق قرار گرفت. بعثی‌ها خیال اشغال یک روزه خرمشهر و اشغال سه روزه خوزستان را داشتند اما مدافعان شهر به فرماندهی شهید جهان‌آراء توانستند با حداقل امکانات، ۳۵ روز در مقابل ارتش عراق مقاومت کنند؛ و همین مسئله شهر خرمشهر را نماد مقاومت مردمی کرد. دشمن پس از ناکامی در اشغال خوزستان تجهیزات فراوانی را در خرمشهر مستقر و اطراف آن را مین‌گذاری کرد، و خرمشهر را به عنوان نماد پیروزی خود در جنگ مطرح کرد. در طول جنگ تحمیلی بیش از ۴۰ هزار واحد مسکونی در خرمشهر تخریب شد و به تمام تاسیسات شهر آسیب وارد آمد.

محور اهواز – خرمشهر یکی از بهترین انتخاب‌ها برای گردشگرانی است که تصمیم دارند از مناطق عملیاتی دوران دفاع مقدس بازدید کنند. علاوه بر جاده اهواز به خرمشهر، یادمان‌ها و مناطقی همچون دب حردان، شهدای عملیات رمضان، بیمارستان صحرایی امام حسین(ع)، شهدای شیمیایی بهبهان، مارد، شهدای خمسه سادات، نهر خین، شلمچه، موزه دفاع مقدس، جزیره مینو و… را می‌توان در این مسیر دید.

جاده اهواز – خرمشهر

جاده اهواز خرمشهر قبل از جنگ عراق با ایران مهم‌ترین جاده حمل و نقلی کشور و جاده ارتباطی اصلی خرمشهر با اهواز مرکز خوزستان بود. این جاده و خاکریز شرق آن که بر دشت‌های وسیع غرب رودخانه کارون مسلط است، برای ارتش عراق بسیار با اهمیت بود. در پنج روز اول از کیلومتر ۶۰ این جاده تا پلیس راه خرمشهر به اشغال دشمن در آمد و در طول اشغال انواع خاکریز، موانع، استحکامات، مواضع تانک و نفربر برای ممانعت از تسلط رزمندگان، و برای جابجایی ادوات دشمن و هرگونه امکان نفوذ آن در شرق این جاده احداث شد که بعدها در میان فرماندهان به دژ بارلویی معروف شد.

 

دب حردان

دب حردان جنگل و روستایی است واقع در ۵ کیلومتری جنوب غربی اهواز که لشگر ۵ مکانیزه‌ی عراق با عبور از مرز و رسیدن به جاده اهواز خرمشهر در روز هفتم جنگ با ده‌ها تانک و نفربر آن را به اشغال موقت خود در آورد، و با اجرای مستقیم آتش بر روی اهواز خسارت قابل توجهی به بار آورد؛ اما این لشگر به دلیل جاری شدن آب در منطقه مجبور به عقب نشینی تا امامزاده سید طاهر شد.

 

شهدای خمسه سادات

شهدای خمسه سادات، قتلگاه و مقبره پنج تن از بسیجیان (شهید سید داود طباطبایی، سید مهدی موسوی، سید صاحب محمدی، سیدعلیرضا جوزی، سید حسین حسینی) است. گردان الزهرا (س) لشگر ۱۰ سید الشهداء (ع) در یکم مرداد ۱۳۶۷ در آخرین روزهای دوران دفاع مقدس و پس از قبول قطعنامه توسط ایران پس از حمله مجدد دشمن بعثی و پیشروی آنها تا جاده اهواز به خرمشهر در منطقه‌ای به نام سه راهی کوشک با دشمن درگیر می شوند، و خودرو حامل ۲۸ رزمنده این گردان مورد اصابت مستقیم توپ قرار می‌گیرد. قتلگاه و مقبره این عزیزان در کنار جاده اصلی اهواز به خرمشهر مابین خط راه آهن قطار اهواز به خرمشهر و جاده واقع شده است.

 

بیمارستان صحرایی

بیمارستان صحرایی امام‌ حسین(ع) در کیلومتر‌۷ جاده انشعابی از شرق جاده اهواز به خرمشهر و بین ایستگاه حسینیه و دارخوین) قرار دارد. این بیمارستان صحرایی در سال ۱۳۶۱ ساخته شد. بیمارستان امام حسین با خاک به ارتفاع ۵/۱ متر کاملا استتار شده بود، و با داشتن ماسه و قطعات بتونی بر روی خود حتی تحمل بمب های ۵۰۰ تنی را نیز داشت. این مرکز درمانی یکی از مجهزترین بیمارستان‌ها در نوع خود بود و در آن تقریباً تمامی امکانات یک بیمارستان شهری تدارک دیده شده بود؛ و علاوه بر پذیرش مجروحین جنگی، مصدومین شیمیایی را نیز پذیرش می‌کرد. این بیمارستان علاوه بر بخش‌هایی همچون رادیولوژی، بانک خون، ۸ اتاق عمل، ۲۵ تخت اورژانس برای مجروحین عادی و ۲۰ تخت اورژانس برای مصدومین شیمیایی، آزمایشگاه و داروخانه، پزشک، کادر مرتبط پزشکی و کادر اجرایی نیز داشت.

پادگان حمید

پادگان حمید در کیلومتر ۳۹ جاده اهواز – خرمشهر واقع شده است. این پادگاه متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران است و از ابتدای جنگ تحمیلی به اشغال ارتش متجاوز عراق درآمد، و در مرحله دوم عملیات بیت‌المقدس در اردیبهشت سال ۱۳۶۱ آزاد شد. ارتش متجاوز عراق پس از ۲۰ ماه اشغال این پادگان در زمان عقب ‌نشینی و فرار از این منطقه، پادگان را به طور کامل منهدم کرد، آثار تخریب همچنان باقی است.

 

طلائیه

حدود ۴۵ کیلومتری جاده اهواز- خرمشهر طلائیه قرار گرفته است. یک جاده فرعی به سمت غرب و تا نزدیکی مزر ایران و عراق شما را به پاسگاه طلائیه می‌رساند؛ این نقطه تا شعاع چند کیلومتری منطقه طلائیه نامیده می‌شود. غرب طلائیه هور و سه طرف آن بیابانی خشک است. مرز ایران در محدوده طلائیه به صورت یک زاویه قائمه است که به آن «دال طلائیه» گفته می‌شود. طلائیه از نظر نظامی منطقه‌ای مهم تلقی می‌شود. یکی‌ از محورهای‌ اصلی‌ حمله‌ی‌ عراق در روزهای‌ اول‌ جنگ، محور نشوه‌، طلائیه، کوشک‌، اهواز بود؛ ارتش عراق برای پیشروی به سوی حمیدیه و اهواز از این معبر نظامی وارد خاک ایران شد، و پس از شکست مقاومت نیروهای مرزی ایران به سوی جاده اهوازـخرمشهر و جفیر و کرخه‌کور پیشروی کرد. طلائیه یکی از محورهای مهم عملیات‌های خیبر و بدر و کلید حفظ جزایر‌ مجنون در طول جنگ بود چرا که تصرف طلائیه به معنی تثبیت پیش‌روی ایران در هور بود. در عملیات خیبر، رزمندگان باید از این منطقه به جزایر مجنون شمالی و جنوبی یورش می‌بردند. این منطقه شاهد شهادت مردان بزرگی همچون شهیدان حمید باکری، ابراهیم همت و عباس کریمی و… بوده است.

 

شهدای شیمیایی

یادمان شهدای شیمیایی در کیلومتر ۱۳ جاده اهواز به خرمشهر قرار دارد و این جاده را به دژ مرزی و جاده مرزی شهید کاظمی متصل می‌کند. این جاده محور اصلی عملیات کربلای ۵ بود و قرارگاه خاتم الانبیاء در مجاورت این جاده قرار داشت. پس از عملیات کربلای ۵ و تثبیت منطقه شلمچه، قرارگاه مهندسی صراط المستقیم که مدتی پس از آغاز جنگ به منظور بهره گیری از توان وازرتخانه‌ها و دولت در جنگ به فرماندهی محسن صفوی تشکیل شده بود در کنار این جاده مستقر شد. پس از شهادت محسن صفوی نام وی بر این جاده گذاشته شد. این منطقه مورد اصابت اولین راکت شیمیایی آلوده به گاز خردل دشمن قرار می‌گیرد و تا ساعت ۱۱ صبح دو راکت دیگر آلوده به سیانور به محل استقرار این گردان اصابت می‌کند که به شهادت ۹۰ نفر از رزمندگان گردان فجر شهرستان بهبهان و مصدوم شدن سایر افراد این گردان منجر می‌شود.

 

پادگان دژ

پادگان دژ در شمال خرمشهر و شرق جاده اهواز- خرمشهر واقع شده است. این پادگان وظیفه حراست از دژهای مرزی را بر عهده داشت و در طرح‌های نظامی قبل از انقلاب در سال ۱۳۴۹ بر مبنای سیاست دفاعی کشور بنا نهاده شده بود. پیش بینی شده بود که در صورت حمله عراق به خوزستان دژهای مرزی با انجام عملیات تاخیری فرصت لازم را برای حضور لشکرهای نیروی زمینی ارتش فراهم کنند. در پادگان دژ سلاح و مهمات کافی برای یک مقاومت ۴۸ ساعته ذخیره شده بود. ۶۵ کیلومتر مرز، از شلمچه تا کوشک تحت پوشش این پادگان است. این پوشش با ۲۹ دژ فعال انجام می‌شد. فاصله دژها با هم ۳ کیلومتر است. این پادگان در هشت سال دفاع مقدس بیش از ۲۰۰ شهید تقدیم انقلاب کرد. در این پادگان به دستور صدام کاخی بنا شد که گفته شده در زمانی که خرمشهر در اسارت بعثیون بوده صدام سفری به این شهر کرده و در این کاخ اقامت داشته است. در عملیات آزاد سازی خرمشهر این کاخ توسط بعثیون تخریب شد که بقایای آن موجود است.

 

نهر خَیِن

خین نهری است در نزدیکی روستای خین در غرب خرمشهر و جنوب نهر عرایض که جزیره بوارین عراق را از شلمچه ایران جدا می‌کند. نهر خَیِن در مجاورت پاسگاه مرزی عراق قرار دارد. در جریان آزاد سازی خرمشهر، خین یکی از محورهای عملیاتی قرارگاه نصر بود. نهر خین با انواع موانع از جمله نبشی‌های ضربدری و سیم خاردار های حلقوی م انواع مین و موانع خورشیدی، مانع جدی برای عبور رزمندگان در عملیات های کربلای ۴ و ۵ محسوب می شد. این منطقه در عملیات کربلای پنج آزاد شد.

 

شلمچه‌

شَلَمچه روستا و منطقه‌ای مرزی در غرب خرمشهر و نزدیکترین نقطه مرزی به شهر بصره می‌باشد. دشت‌ شلمچه‌ تا عمق‌ خاک‌ عراق ادامه‌ دارد. جاده ترانزیت خرمشهر – بصره از منطقه شلمچه می گذرد و در دو طرف مرز و در حوالی این نقطه گمرک و پاسگاه شلمچه ایران و عراق قرار دارند. شلمچه یکی از مهمترین محورهای حمله ارتش عراق به ایران بود. ارتش عراق در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با گذر از این منطقه به سوی خرمشهر تاخت. پس از عملیات بیت‌المقدس که به بازپس‌گیری خرمشهر به دست ارتش ایران انجامید این منطقه همچنان در دست ارتش عراق بود. دشمن‌ در سال‌ ۱۳۶۴ به‌ دنبال‌ مشاهده‌ی‌ پیش‌روی‌های‌ رزمندگان‌ ایرانی‌، به‌ فکر ایجاد مانعی‌ غیر قابل‌ عبور برای‌ نیروهای‌ اسلام‌ افتاد؛ بنابراین‌ پیرو تدابیر پدافندی‌ خود، در شمال‌ جزیره‌ی‌ بوارین‌، آب‌زیادی‌ را در زمینی‌ به‌ وسعت‌ هفتاد و پنج‌ کیلومتر مربع‌، رها ساخت‌. در شلمچه عملیات کربلای ۵ انجام شد که این عملیات را می‌توان سخت ترین عملیات نام برد، عملیاتی که در آن تمامی امکانات و تجهیزات نظامی جهان به یاری عراق آمده بود تا حکومت نوپای جمهوری اسلامی ایران را زمین گیر کند و ایران یک تنه در برابر امکانات ایستاد و پیروزی بزرگی حاصل کرد.

در حال حاضر یکی از پایانه های مرزی خوزستان در شلمچه قرار داد و روزانه هزاران عراقی و ایرانی از آن تردد می کنند.

 

مسجد جامع

به داخل شهر خرمشهر رسیدید حتمن به بازدید از مسجد جامع بروید. این مسجد در طول ۳۵ روز مقاومت، مرکز فرماندهی و ستاد نیروهای مردمی بود. با پیروزی عملیات بیت المقدس، رزمندگان پس از آزادی خرمشهر خود را به مسجد جامع رساندند و نماز شکر به جای آوردند. مسجد جامع از گذشته یکی از مراکز اصلی شهر خرمشهر بوده و هست، به طوری که هنوز نیز این مرکزیت را پس از پایان جنگ ایران و عراق و تخریب کامل شهر خرمشهر و بازسازی دوباره آن حفظ نموده‌است. مسجد جامع در بخش مرکزی قرار دارد. مسجد جامع یادآور فتح‌ و پیروزی‌ عملیات‌های‌ بیت‌المقدس‌ است. این مسجد مرکز فرماندهی‌ و ستاد نیروهای‌ مردمی‌ بود، هماهنگی‌ها، تبادل ‌اخبار، تجهیز، تسلیح‌ و آموزش‌ رزمندگان‌، مداوای‌ اورژانسی ‌مجروحین‌ و نگهداری‌ موقت‌ شهدا، در آن‌ جا صورت‌ می‌گرفت‌. مسجد جامع خرمشهر یکی از تنها ساختمانهایی بود که پس از بازپس گیری به صورت نیمه سالم باقی مانده بود. بر روی دیوارهای این مسجد نقاشی هایی توسط “ناصرپلنگی” کشیده شده است که یادآور روزهای حماسه در این مسجد است.

 

موزه جنگ

اما تاریخ جنگ تحمیلی عراق بر ایران را یک جا می‌توان در موزه جنگ خرمشهر دید. خودِ ساختمان سابق نفت ایران انگلیس که موزه در آن واقع است هم برای علاقمندان به تاریخ نفت خیلی اهمیت دارد و هم برای کسانی که می دانند این ساختمان به دلیل موقعیتی که داشت مرکز فرماندهی نیروهای عراقی بود .مرکز فرهنگی دفاع ‌مقدس یا موزه جنگ خرمشهر در ساختمان سابق نفت ایران انگلیس واقع است. این ساختمان در اواخر مهر ۱۳۵۹ به اشغال دشمن درآمد که پس از آزادسازی خرمشهر به محلی برای برپایی موزه جنگ تبدیل شد. در این موزه آثار دوره مقاومت و دوره آزادسازی در قالب فیلم، عکس، ماکت، تندیس و… در معرض نمایش قرار می گیرد. یکی از موارد دیدنی این موزه، دیوارنویسی‌های اشغالگران عراقی است که در مدت استقرار در این ساختمان از خود به جا گذاشته‌اند. مزار سه شهید گمنام آرمیده در محوطه بیرونی موزه، زیارتگاه بازدیدکنندگان و زائران است.

موزه جنگ خرمشهر دارای پنج تالار است که شامل تالار شرایط بحران قبل از شروع جنگ و هجوم اولیه ارتش بعث، حماسه ۴۵ روزه مقاومت، شرایط اشغال خرمشهر، عملیات بیت المقدس و آزادسازی همچنین بازگشت مردم به خرمشهر می باشد. علاوه بر این تابلوهای گرافیکی و آثار حجمی امکان انتقال مفاهیم دفاع مقدس و همچنین آثار و ادوات به جا مانده از نیروهای بعثی و آثاری از شهدای شاخص و محوری خرمشهر و تصاویر ۴۵ روزه مقاومت و ایستادگی در عملیات آزادسازی خرمشهر نیز در معرض دید قرار گرفته است.

در موزه جنگ از وسایل مورد استفاده رزمندگان، شهدا، از نمادهای منطقه جنگی، تندیس های ساخته شده از سوی هنرمندان، مجموعه ای گردآوری شده و برابر دیدگان بازدیدکنندگان قرار گرفته است. بیان تاریخچه مرکز و خلاصه ای از حماسه رزمندگان دوران دفاع مقدس و بیان حماسه های رزمندگان از سوی راویان از برنامه هایی است که به بازدید کنندگان ارائه می‌شود. نمایش هفت دقیقه ای فیلم مستند آزادسازی خرمشهر و تشریح حماسه مقاومت، اشغال و پیروزی رزمندگان از دیگر برنامه های این مرکز برای بازدیدکنندگان است. یکی از بخش های بسیار جذاب که مشاهده آن پرسش های بی شماری را برای بازدیدکنندگان بوجود می آورد خودروهای ایستاده در محوطه حیاط است. داستان از این قرار است که عراقی ها پس از تصاحب بندر، تمامی خودروهای وارداتی گمرک را در جاده آبادان به اهواز کاشت تا مانع فرود چرخبال ها و چتربازها شود. چون عراقی ها فکر می کردند که بیابان ها محل مناسبی برای فرود چرخبال و چتربازها محسوب می شوند. پس از فتح خرمشهر، رزمندگان نام این منطقه را میل آباد گذاشتند، محلی که میله ها، آهن پاره ها و ماشین ها سر به هوا ایستاده اند تا اگر چتربازی پایین بیاد تکه پاره اش کنند.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *