ساخت هتل در حریم چهارباغ عباسی فاقد وجاهت قانونی است
اردیبهشت ۲۸, ۱۳۹۹
مدیر کل میراث خوزستان در شوشترنو
اردیبهشت ۲۹, ۱۳۹۹
نمایش همه

 چه‌ کنیم آثار تاریخی و بناهای ارزشمند تخریب نشوند؟

پیشنهاد راهکارهایی برای مشکل تخریب و نابودی بناهای ارزشمند تاریخی

 

حامد دریایی فرد جهرمی

پژوهشگر و فعال حوزه میراث فرهنگی، انجمن عمارات محروسه ایران از هموندان شورای هماهنگی– ۲۸/۲/۱۳۹۹ ( کمیته میراث فرهنگی شورای هماهنگی به مناسبت هفته میراث فرهنگی )

 

طی سالهای گذشته، اخبار گوناگونی از تخریب و خسارت به بناهای ارزشمند تاریخی و حتی ثبت شده در فهرست آثار ملی به گوش می رسد که منشأ آن عوامل مختلفی است.

بی توجهی عمومی به آثار تاریخی در مقیاس محله‌ها، عدم هماهنگی بین دستگاه‌های متصدّی و متولّی، فقدان سیستم نظارتی کارآمد، عملکرد غیرشفاف، بی نظمی و آشفتگی فنی و اجرایی در مراحل و رویه‌های مرمّت آثار و منابع انسانی مربوط، دوری جستن گروه‌های مرمّتی از دریافت نظریّات مشورتی و کسب تجربیات پیشکسوتان و حرفه‌مندان متخصص، ضعف و خلأهای اداری، انتظامی و قضایی، عدم استفاده از ظرفیت‌های تشکّل‌های مردم نهاد، امکانات و اختیارات محدود دیدبانی و نظارت همگانی و بسیاری موارد دیگر از جمله مهمترین عواملی است که وضعیت بناهای تاریخی را که در مالکیّت معنوی عموم شهروندان و وطن دوستان است، روز به روز بدتر نموده است، به‌گونه ای که امید علاقمندان و فعّالان حوزه میراث فرهنگی برای تأثیرگذاری سازنده را روز به روز بیشتر از بین برده است.

در همین خصوص راهکارهایی که می‌تواند موجب اصلاح وضعیت نا بسامان کنونی در این حوزه شود، به اختصار، در دسته بندی ذیل عنوان می‌شود:

الف) نظامات اداری: لزوم تشکیل سازمان نظام متخصصان حفاظت ازمیراث فرهنگی، تشکیل کمیته‌های تخصصی مشورتی و نظارتی با موضوع بخشها و اجزای ویژه بناهای تاریخی (سازه ای و آرایه ای)، تدوین و اجرای نظام ارزیابی هنرمندان، اساتید وکارگران ماهر و همچنین رتبه بندی و صلاحیت سنجی پیمانکاران مرمتی، بهره‌گیری از متخصصین حوزه‌های مدیریتی همچون مدیریت پروژه، زنجیره تأمین، منابع انسانی، فناوری اطلاعات و حل مسأله،  تدوین اسناد، فرم‌ها و گزارش‌های متحدالشکل مربوط برای ساماندهی سوابق مرمتی، تشکیل کمیته مشترک دستگاه‌های دولتی و حکومتی متصدّی و متولّی در حوزه اموال ملی–فرهنگی-تاریخی، ظرفیت سازی در بخش مدیریت‌های ستادی و ارتقاء کیفیت پایش از بناهای ارزشمند و تاریخی ضمن تشکیل کمیته‌ها و شوراهای هماهنگی، توسعه و اصلاح هدفمند سیستم قضایی، شبه قضایی و انتظامی در حوزه میراث فرهنگی (همچون شعب ویژه با موضوع میراث فرهنگی و نیز الحاق مواد به آیین نامه‌های تخلفات اداری)، تدوین ضوابط و آیین نامه متولیان و متصدیان آثار میراث فرهنگی، تدوین لیست آثار ارزشمند، تاریخی و ملی نزد نهادهای حکومتی، دولتی، نظامی و دستگاه‌های اجرایی و نیز تصویب قانون دخل و تصرفات حقوقی، مادی و معنوی در اموال مربوط، افزایش شفافیت و ظرفیت‌های بخش نظارت عمومی، تخصصی و حرفه‌ای، تعریف و ایجاد مقام ضابط قضایی ویژه میراث فرهنگی، لزوم تعریف آیین نامه انتظامی برای متولیان و متصدیان آثار میراث فرهنگی و هماهنگی با دادسرای ویژه تخلفات اداری و شورای انتظامی مربوط، استقرار نظام ناظران چندگانه تخصصی در پروژه‌های مرمتی.

ب) الزامات قانونی و مقرّراتی: لزوم تدوین مقررات ملی اموال میراث فرهنگی و ملی در راستای پایش، مرمت و حفاظت، لزوم تعریف و استقرار فرایند خوداظهاری دوره‌ای اموال ثبت شده ملی، تخصیص ردیف بودجه درون سازمانی برای مرمت بناهای تاریخی نزد دستگاه‌ها، اختصاص انحصاری مالیات برای هزینه کرد در بناهای تاریخی توسط ذینفعان، تعریف و استقرار نظام معافیت مالیاتی در رابطه با کمک‌های داوطلبانه در حوزه میراث، تخصیص منطقه‌ای بودجه حوزه میراث فرهنگی از منابع مالیاتی، اصلاح قوانین و مقررات معیارهای ثبت اثر در فهرست آثار ملی مربوط به معماری ارزشمند دوره معاصر و پهلوی، اصلاح خلأهای جرم انگاری، قانونی و آیین نامه‌ای حقوقی و کیفری در بخش حفاظت از بناهای تاریخی (ممانعت از حفاظت، تخریب عمدی، جلوگیری از ورود کارشناس و بازرس و . . .)، اخذ استعلامات، گواهی‌ها و مجوزهای انطباق فنی در دخل و تصرفات حقوقی مادی و معنوی، اصلاح قوانین انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات برای پشتیبانی از سازمان‌های مردم نهاد در وظایف دیدبانی.

ج) اصلاح امور مدیریتی، فنی و اجرایی: لزوم تدوین کتابچه (Handbook)، نشریات فنی و دستورالعمل‌های لازم‌الرعایه و لازم الاجرا در حوزه مرمت و حفاظت آثار، برنامه‌ریزی در زیمنه بازرسی و بازبینی دوره‌ای فصلی، مستند سازی شاهکارهای ممتاز بناهای تاریخی برای امکان مرمت و بازسازی مجدد در زمان لازم، تشکیل بانک‌های اطلاعاتی گزارش‌های مرمتی قابل دسترس تفکیک شده، تشکیل بانک‌های اطلاعاتی و سامانه جامع مرمتگران و پیمانکاران با امکان بررسی سوابق، افزایش نظارت پروژه‌های مرمتی توسط گروه‌های مستقل داوطلبانه متخصص میراث، راه اندازی سامانه کارگاه‌های فعال و گزارش‌دهی مرحله‌ای و مستند سازی اقدامات ضمن بهره گیری از ظرفیت‌های آموزشی در کارگاه‌های زنده، استقرارمدیریت جامع خطر و بحران برای بناها، مهارت‌ها و تخصص‌ها، تقسیم بندی جغرافیایی و واگذاری مسئولیت‌های مشخص به استان‌های معین برای احیای تخصص‌ها و مهارت‌های مربوط، حمایت از گروه‌ها و کارگاه‌های هنری نمونه به عنوان میراث معنوی، توجه به اهمیت گونه‌های بومی و تاریخی اجزا و عناصر بناها، لزوم مطالعه آسیب شناسی حوزه‌های مختلف مدیریتی، فنی و اجرایی حفاظت از آثار میراثی، لزوم به‌روزرسانی پرونده‌های ثبتی با جداول و جزئیات جدید و ایجاد امکان دسترسی عمومی، لزوم توجه به تنوع فرهنگی و تنوع زیستی در میراث فرهنگی و در گستره ایران بزرگ فرهنگی، استقرار شیوه مقاطعه‌کاری از طریق گروه‌های تخصصی رشته‌های مربوط توسط پیمانکاران، به‌کارگیری فناوری اطلاعات و فنون سنجش از دور در حوزه دیدبانی و نظارت بر آثار.

د) مشارکت جامعه عمومی و تخصصی: لزوم ترویج مسئولیت و مشارکت اجتماعی در حوزه میراث فرهنگی و استفاده از ظرفیت تبلیغات محیطی و محاطی و جذب حامیان، لزوم طراحی بستر ارتباطی بین ذینفعان، متخصصین و جوامع محلی و نیز بستر دیدبانی عمومی، ترویج و استقرار ایده جامعه گردشگرمسئول، پایش و نظارت پرونده‌های حقوقی توسط سازمان‌های مردم نهاد ضمن افزایش اختیارات آنها، تشکیل باشگاه‌های متولیان و متصدیان (دفاترفنی، املاک و ساختمان، جوامع محلی، متخصصان، هیأت امنا، مالکین و …)، راه اندازی سامانه تعامل و انتقال تجربیات متخصصان در موضوعات حوزه مرمت، ظرفیت‌سازی در بخش نظارت سازمان‌های مردم نهاد بر اموال تاریخی – ارزشمند ملی نزد نهادهای حکومتی و دولتی و ایجاد و توسعه مجاری قانونی مربوط، فعالسازی هسته‌های دانشجویی در راستای جلب، هدایت و مشارکت جوامع عمومی و محلی.

امید است با همکاری تمامی متخصصین فنی، اجرایی، اداری و مدیریتی، بتوان ضمن برنامه‌ای جامع و همبسته، گامی مؤثر در راستای حفاظت از میراث فرهنگی و منافع عمومی برداشته شود که متعلق به تمامی نسل‌های گذشته، حال و آینده است و نقش مهمی در حفظ هویت، اتحاد و پایداری ملی خواهد داشت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *